Το Φεστιβάλ Παράδοσης Θ-Έρως επιστρέφει για δεύτερη συνεχή χρονιά στη Λάρνακα, προσκαλώντας το κοινό σε ένα διήμερο αφιερωμένο στην παράδοση, τη μουσική, τον χορό και τη συλλογική μνήμη.

Στις 1 και 2 Αυγούστου, η Πλατεία Ευρώπης μετατρέπεται σε έναν χώρο συνάντησης γενεών, εκεί όπου οι αναμνήσεις συναντούν το σήμερα και ο έρωτας για την πολιτιστική μας κληρονομιά ανανεώνεται μέσα από τη δύναμη της κοινής εμπειρίας.

Η φετινή εικαστική ταυτότητα του φεστιβάλ αντλεί έμπνευση από την απλότητα των παραδοσιακών μορφών και τη διαχρονική γοητεία της λαϊκής μας παράδοσης, μέσα από μια σύγχρονη καλλιτεχνική προσέγγιση. Ζεστά χρώματα, γεωμετρικές συνθέσεις και ανθρώπινες φιγούρες που χορεύουν χέρι-χέρι συνθέτουν ένα οπτικό αφήγημα που αναδεικνύει τη συνέχεια της παράδοσης ως ζωντανό κομμάτι της σύγχρονης ταυτότητάς μας.

Το πρόγραμμα του φεστιβάλ περιλαμβάνει δύο βραδιές γεμάτες μουσική και χορό. Το Σάββατο 1 Αυγούστου, το κοινό θα απολαύσει τους Πασπαρτού και τα Κιντέρια, ενώ την Κυριακή 2 Αυγούστου τη σκυτάλη παίρνουν οι Σαντούτο, οι Νομάδες και ο Μιχάλης Ττερλικκάς, σε ένα μουσικό ταξίδι που ενώνει διαφορετικές εκφράσεις της κυπριακής και ελληνικής παράδοσης.

Κάτω από τα χρώματα του Αυγούστου, κάτοικοι και επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να τραγουδήσουν, να χορέψουν και να μοιραστούν στιγμές που κρατούν ζωντανή τη συλλογική μας μνήμη.

Το Φεστιβάλ Παράδοσης Θ-Έρως φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως ένας θεσμός που φέρνει κοντά ανθρώπους κάθε ηλικίας, αναδεικνύοντας την πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου μέσα από τη μουσική, την τέχνη και τη συμμετοχή της κοινότητας.

1 & 2 Αυγούστου 2026
Πλατεία Ευρώπης, Λάρνακα
Ώρα Έναρξης: 18:00
Είσοδος Ελεύθερη

The post Το Φεστιβάλ Παράδοσης Θ-Έρως επιστρέφει στη Λάρνακα για δεύτερη συνεχή χρονιά appeared first on Decoded Press.

The post Top 3 business news εβδομάδα 13 έως 17 Ιουλίου 2026 appeared first on Decoded Press.

Μια παράφραση που πονάει

Λέγεται πως ο Γκάντι είπε ότι η ποιότητα ενός λαού φαίνεται από τον τρόπο που φέρεται στα ζώα του. Για την ακρίβεια, η φράση τού αποδίδεται, δεν έχει βρεθεί ποτέ σε δικό του κείμενο. Αλλά κρατήστε την ειρωνεία: ακόμη και το ρητό περί σεβασμού κυκλοφορεί με λάθος ταυτότητα. Ταιριαστό πρελούδιο για όσα ακολουθούν.

Στην Κύπρο, πάντως, για τα τετράποδα δεν μας συμφέρει να ανοίξουμε κουβέντα. Ας παραφράσουμε λοιπόν: η μόρφωση ενός λαού αποδεικνύεται από τον τρόπο που φέρεται στους πνευματικούς του ανθρώπους.

Και ο δικός μας τρόπος; Ψάχνουμε τα οστά ενός εκ των σημαντικότερων λογοτεχνών μας. Με δικαστικά διατάγματα. Σε τάφο που λέγεται «του άγνωστου νεκρού». Εκατόν εννέα χρόνια μετά τον θάνατό του. Αν είναι δυνατόν, κι όμως, είναι.

Τα γεγονότα

Ανήμερα της επετείου του απαγχονισμού του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού από τους Τούρκους, του γεγονότος που ενέπνευσε το ποίημα «Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», ξεκίνησαν στο κοιμητήριο Αγίου Νικολάου, στη Λεμεσό, νέες προσπάθειες για τον εντοπισμό των οστών του Βασίλη Μιχαηλίδη.

Η εκταφή γίνεται στο ίδιο σημείο με εκείνη του 2024, στη βάση νέου δικαστικού διατάγματος, το οποίο αυτή τη φορά επιτρέπει τη λήψη δειγμάτων από όλο το περιεχόμενο του τάφου.

Όπως υπενθύμισε ο Πρόεδρος της Εταιρείας Λογοτεχνών Λεμεσού, Γιώργος Πετούσης, ο Μιχαηλίδης πέθανε το 1917 στο πτωχοκομείο και κηδεύτηκε με τιμές από τον Δήμο Λεμεσού, χωρίς όμως να προβλεφθεί επιγραφή με το όνομά του στο ακριβές σημείο ταφής. Η πρώτη προσπάθεια εντοπισμού, το 2024, απέβη άκαρπη: το τότε διάταγμα απαγόρευε περαιτέρω εκταφή εάν εντοπίζονταν οστά περισσότερων ανθρώπων. Εντοπίστηκαν τα οστά μιας γυναίκας και ενός παιδιού, ο τάφος έκλεισε, και χρειάστηκαν δύο χρόνια για την εξασφάλιση νέου διατάγματος.

Τα δείγματα γενετικού υλικού θα εξεταστούν από το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής, με την Εταιρεία Λογοτεχνών να αναμένει τα αποτελέσματα.

Η όλη προσπάθεια στηρίζεται σε δύο μαρτυρίες. Ο ιστοριοδίφης Αριστείδης Κουδουνάρης γνώριζε το σημείο ταφής από τη γιαγιά του. Στον πολιτικό μηχανικό Χρήστο Ροτσίδη, το ίδιο σημείο το είχε υποδείξει, όταν εκείνος ήταν παιδί, ένας ζητιάνος του κοιμητηρίου, τον άκουσε να απαγγέλλει τη «Χιώτισσα» και, όταν τον ρώτησε γιατί, ο ζητιάνος απάντησε πως ήθελε να τον ακούσει ο ποιητής που ήταν θαμμένος εκεί.

Κρατήστε αυτή την εικόνα. Θα τη χρειαστούμε.

Δεν είναι τα οστά που θα κάνουν τη διαφορά

Ας είμαστε ειλικρινείς. Η προσπάθεια της Εταιρείας Λογοτεχνών είναι συγκινητική και αξίζει κάθε στήριξη. Αν τα οστά βρεθούν, ο ποιητής της κυπριακής ψυχής θα αποκτήσει επιτέλους έναν τάφο με το όνομά του.

Αλλά μην κοροϊδευόμαστε: δεν είναι ένας τάφος που θα κάνει τη διαφορά. Ένας τάφος είναι οφειλή προς τους νεκρούς. Η μνήμη είναι υποχρέωση προς τους ζωντανούς.

Ο άνθρωπος που έγραψε την «9η Ιουλίου», το ποίημα που απαγγέλλουμε σε κάθε εθνική επέτειο με σφιγμένο λαιμό, πέθανε στο πτωχοκομείο. Και η πολιτεία που τον άφησε να πεθάνει εκεί δεν φρόντισε ούτε μια πέτρα με το όνομά του. Το ερώτημα δεν είναι πού βρίσκονται τα οστά του. Το ερώτημα είναι πού βρίσκεται το όνομά του σήμερα, στον δημόσιο χώρο, στην καθημερινότητά μας.

Το όνομά του στο αεροδρόμιο της Πάφου, γιατί άλλες χώρες βαφτίζουν τα αεροδρόμιά τους με ποιητές και καλλιτέχνες, και υποδέχονται τον κόσμο με τον πολιτισμό τους. Το όνομά του σε κεντρικούς δρόμους, όχι σε αδιέξοδα των προαστίων. Σε σχολεία, ώστε τα παιδιά να ρωτούν «ποιος ήταν αυτός;» και κάποιος να τους απαντά. Σε ένα μουσείο, ίσως, αντάξιο του έργου του, όχι μια προθήκη, αλλά έναν ζωντανό χώρο όπου η κυπριακή διάλεκτος που ύψωσε σε ποίηση θα διδάσκεται και θα γιορτάζεται.

Γιατί η πικρή αλήθεια αυτής της ιστορίας είναι ότι, επί έναν αιώνα, ο άνθρωπος που τίμησε τη μνήμη του ποιητή πιο πιστά από όλους μας ήταν ένας ζητιάνος. Στεκόταν πάνω από έναν ανώνυμο τάφο και του απάγγελλε τη «Χιώτισσα», για να τον ακούει.

Αυτός ήξερε. Εμείς, εκατόν εννέα χρόνια μετά, ακόμη ψάχνουμε. Και όχι μόνο τα οστά.

The post Ψάχνουμε τα οστά του Βασίλη Μιχαηλίδη. Ξανά appeared first on Decoded Press.

Ceronia Hall – Χαρουπόμυλος Λανίτη, Λεμεσός

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού, ο μοναδικός φεστιβαλικός θεσμός που προωθεί με συνέπεια και πάθος το ντοκιμαντέρ στην Κύπρο, είναι έτοιμο να υποδεχτεί τους θεατές. Αυτά είναι τα ντοκιμαντέρ που θα παρακολουθήσουμε στη διάρκεια της φετινής διοργάνωσης, που θα διεξαχθεί από την 1 μέχρι και τις 8 Αυγούστου 2026 στο Ceronia Hall – Χαρουπόμυλος Λανίτη.

Φέτος το Φεστιβάλ ταξιδεύει στον κόσμο, αναζητώντας ιστορίες που συγκλονίζουν, προβληματίζουν ή και μας κάνουν να γελάμε. Ντοκιμαντέρ που παρουσιάζουν τις δραματικές, αλλά και τις κωμικές όψεις της σύγχρονης ζωής, που διερευνούν σημαντικά ζητήματα της παγκόσμιας πραγματικότητας, που εστιάζουν με ενσυναίσθηση και ευαισθησία στη διαφορετικότητα, κινηματογραφικές αφηγήσεις που ερεθίζουν δημιουργικά τους θεατές. Ντοκιμαντέρ βραβευμένα, σκηνοθέτες καθιερωμένοι, νέοι και πολλά υποσχόμενοι δημιουργοί από όλο τον κόσμο, αλλά και από την Κύπρο.

Ακολουθεί το φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ:

Η προσφυγική εμπειρία και ο πόλεμος

Το Φεστιβάλ ανοίγει με το One in a Million (Itab Azzam & Jack MacInnes), ένα συγκλονιστικό πορτραίτο μιας νεαρής Σύριας, αλλά και μια καταγραφή της διαδρομής της από τους δρόμους της Σμύρνης μέχρι τον τελικό προορισμό της, τη Γερμανία. Τα πολιτισμικά εμπόδια, οι προκλήσεις, οι εσωτερικές συγκρούσεις και οι διαφορετικές οπτικές μέσα στην ίδια την οικογένεια βρίσκονται στον πυρήνα αυτού του ντοκιμαντέρ. [Βραβείο Κοινού και Σκηνοθεσίας Sundance 2026]

Το A Fox Under A Pink Moon (Mehrdad Oskouei) έχει ως ηρωίδα μια 16χρονη πρόσφυγα από το Αφγανιστάν, που αναζητά μια καλύτερη ζωή. Οι φόβοι, οι ανησυχίες και η βία που υφίσταται ρίχνουν μια βαριά σκιά στη ζωή της. Η τέχνη, η ζωγραφική και η γλυπτική, είναι η διέξοδός της, η απελευθέρωσή της. [Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ IDFA 2025]

Μια συγκινητική ιστορία αγάπης με φόντο την ταραγμένη Μέση Ανατολή, βρίσκεται στο Birds of War (Janay Boulos & Abd Alkader Habak). Η Janay Boulos, λιβανέζικης καταγωγής, ζει στο Λονδίνο και είναι δημοσιογράφος που καλύπτει τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία, ενώ ο Abd Alkader Habak είναι Σύριος ακτιβιστής και εικονολήπτης. Η σχέση τους, εξ αποστάσεως και καθαρά επαγγελματική στην αρχή, σιγά-σιγά αλλάζει και αποκτά έναν άλλο βαθύτερο συναισθηματικά χαρακτήρα. [Ειδικό Βραβείο Επιτροπής Sundance 2026]

Εμπειρίες διαφορετικότητας

Πορτραίτο μιας τρανς νεαρής γυναίκας που αναζητά τον εαυτό της, αλλά και μια νέα ισορροπία, μακριά από την πατρίδα της είναι το γεωργιανό A Song Without Home (Rati Tsiteladze). Η Adelina, μετά από 11 χρόνια εγκλεισμού στη συντηρητική της πατρίδα, τη Γεωργία, αναζητά μια νέα αρχή στη ζωή της στην Βιέννη. Βρίσκει εργασία, ανακαλύπτει το χορό και κατακτά μια νέα ισορροπία. [Ειδική μνεία Mermaid Θεσσαλονίκη 2026]

Μια θρυλική ταινία θρίλερ της δεκαετίας του 80, το Cruising του William Friedkin είναι το θέμα του Mineshaft: The Cruising Murders (Jeffrey Schwarz). Με πρωταγωνιστή τον Al Pacino, η ταινία αφηγούνταν την έρευνα για μια σειρά από δολοφονίες με θύματα ομοφυλόφιλους. Όταν κυκλοφόρησε, δημιούργησε μια θύελλα αντιδράσεων, κυρίως για την απεικόνιση της γκέι σκηνής της Νέας Υόρκης. Το ντοκιμαντέρ εξετάζει τον αντίκτυπό της και επιχειρεί να αποκαταστήσει την αληθινή εικόνα τόσο των θυμάτων, όσο και της γκέι κοινότητας.

Στο In Hell With Ivo (Kristina Nikolova) ο Ivo Dimchev μεταναστεύει από τη συντηρητική Βουλγαρία στη Νέα Υόρκη, αναζητώντας ένα πιο ευρύχωρο τόπο. Μουσικός, χορευτής, ακτιβιστής και περφόρμερ, προκλητικός και ανήσυχος, πνεύμα αντιλογίας, αναζητά τη δημιουργικότητα του με κάθε καλλιτεχνικό μέσο. Ένα πολύχρωμο πορτραίτο ενός πολυδιάστατου καλλιτέχνη.

Τέχνες και δημιουργοί

Η Kαρδιά του Tαύρου (Εύα Στεφανή) είναι συναρπαστική καταγραφή της καλλιτεχνικής πράξης εν τω γίγνεσθαι, αλλά και μια σπουδή πάνω στις χορευτικές πρακτικές του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Γυρισμένο σε μια περίοδο 2 χρόνων και σε διαφορετικές χορευτικές σκηνές -Παρίσι, Λονδίνο, στο Βίλνιους, Σαν Φρανσίσκο-, το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τόσο την προετοιμασία, όσο και το τελικό αποτέλεσμα της παράστασης Εγκάρσιος προσανατολισμός.

Μια ιστορική συνάντηση μεγάλων μορφών της εναλλακτικής διανόησης και τέχνης των ΗΠΑ, βρίσκουμε στο Nova ’78 (Aaron Brookner, Rodrigo Areias). Το 1978 στο East Village της Νέας Υόρκης, συγκαλείται το Nova Convention αφιερωμένο στον συγγραφέα και “μεγάλο παρασκηνιακό ηγέτη” William S. Burroughs. Στην σύναξη αυτή συμμετέχουν μεταξύ άλλων και οι Frank Zappa, Allen Ginsberg, John Cage, Patti Smith, Philip Glass και Laurie Anderson. Το ντοκιμαντέρ, ένας ύμνος στη δημιουργική ελευθερία, καταγράφει αυτή την ερεθιστική συνάντηση της αμερικάνικης αβάντ-γκαρντ.

Σε μια θρυλική μορφή του πειραματικού και του queer σινεμά, στην Barbara Hammer (1939–2019), εστιάζει το Barbara Forever (Brydie O’Connor). Το πορτραίτο της που σχεδιάζει η σκηνοθέτις συντίθεται από τις εικόνες και το λόγο της ίδιας της δημιουργού: αποσπάσματα από ταινίες, υλικό αδημοσίευτο από το προσωπικό της αρχείο. Ωστόσο, η σκηνοθέτις προκρίνοντας το λόγο και τις εικόνες της Barbara Hammer μοιάζει ως να ανακαλύπτει (και να φανερώνει στους θεατές) μια κρυφή αυτοβιογραφία της.

Σύγχρονος κόσμος: αντιφάσεις και περιπλοκές

Σε συνεργασία με το The Island Club και σε επιμέλεια της Αντρούλας Καφά παρουσιάζεται το πρόγραμμα με τίτλο H Αστική Συνθήκη: Μια Διευρυμένη Προβολή. Συνδυάζοντας ένα ευρύ φάσμα έργων, από αρχειακό υλικό και ταινίες καλλιτεχνών έως μουσικά βίντεο, με ζωντανές μουσικές παρεμβάσεις, η προβολή λαμβάνει ως αφετηρία τη ραγδαία αναδιαμόρφωση και τον εξευγενισμό του αστικού τοπίου της Κύπρου.

Ένα θρίλερ με φόντο το χώρο των τεχνών είναι το The Oligarch and the Art Dealer (Andreas Dalsgaard). Κεντρικά πρόσωπα που συγκρούονται είναι ένας Ελβετός έμπορος τέχνης και ένας Ρώσος ολιγάρχης, ο δισεκατομμυριούχος Dmitry Rybolovlev ιδιοκτήτης του Σκορπιού. Χρήμα, εξουσία, εξαπάτηση, φιλοδοξία και χειραγώγηση είναι στο κέντρο του σκανδάλου που συντάραξε το καλλιτεχνικό σύμπαν.

Τον κίνδυνο καταστροφής ενός δάσους και τον αγώνα για τη διάσωσή του αφηγείται το A City in the Forest (Lev Omelchenko & Nolan Huber). Η τοπική κοινότητα αντιστέκεται δυναμικά στις επιδιώξεις της οργανωμένης εξουσίας. Διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες, βίαιη καταστολή. Περιβαλλοντικός ρατσισμός, διαφθορά και βία των αστυνομικών δυνάμεων, ποινικοποίηση της διαφορετικής άποψης.

Ένα ταπεινό και ελάχιστα κινηματογραφικό θέμα βρίσκεται στο The History of Concrete (John Wilson). Ένα οικοδομικό υλικό που κυριαρχεί οπτικά στον αστικό χώρο, το τσιμέντο γίνεται η αφορμή για ένα ντοκιμαντέρ πνευματώδες, ευφυές, ανήσυχο, γεμάτο κωμικά στοιχεία. Ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί μια ελαφριά ψηφιακή κάμερα, αλλά και την κάμερα του κινητού του, κάτι που προσδίδει ένα ναΐφ ύφος, για να κάνει ένα σχόλιο για τη σύγχρονη ζωή.

Τον δικαστικό αγώνα για την απαγόρευση του TikTok, της εθιστικής πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης από την Κίνα αφηγείται το TikTok Never Dies (Hao Wu). Κεντρικά πρόσωπα 3 ινφλουένσερς που αποφασίζουν να αντιδράσουν στις κυβερνητικές προσπάθειες για την απαγόρευσή του στις ΗΠΑ. Με χιούμορ, γρήγορο αφηγηματικό ρυθμό και ευρηματικότητα, το ντοκιμαντέρ εστιάζει τόσο στη μετεωρική άνοδο, όσο και την επιρροή της πλατφόρμας στο πολιτισμικό πεδίο.

Ανθρώπινες τραγωδίες

Ένα τραυματικό γεγονός και οι απόηχοί του σημαδεύουν την ηρωίδα στο Filthy / Sucia (Bàrbara Mestanza & Marc Pujolar). Η Bàrbara Mestanza είναι ηθοποιός. Ο βιασμός της, πριν χρόνια, υπήρξε μια τραυματική εμπειρία που δεν έχει καταφέρει να διαχειριστεί. Τώρα αναζητά δικαιοσύνη και μια νέα ισορροπία. Τραύμα, ενοχή, ανασυγκρότηση, δικαιοσύνη, δημιουργία είναι τα σημεία γύρω από τα οποία περιστρέφεται η αφήγηση. [Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ Σέφιλντ 2026]

Την αγωνία ενός πατέρα, καθώς αναζητά τον χαμένο του γιο, συναντάμε στο Closure (Michał Marczak) από την Πολωνία. Όταν αυτός εξαφανίζεται χωρίς να αφήσει ίχνη, ο πατέρας αρνείται να αποδεχτεί αδιαμαρτύρητα το γεγονός. Η σκηνοθεσία εστιάζει στο πρόσωπό του, στην εμμονή και τη θλίψη του, στο διχασμό του ανάμεσα στο φόβο της απώλειας και την ελπίδα ότι μπορεί ο γιος να είναι ακόμα ζωντανός. [Χρυσός Αλέξανδρος Θεσσαλονίκη 2026 ]

Χιούμορ και μουσική

Έναν ετήσιο διαγωνισμό πόριτζ, χυλού βρώμης, που διεξάγεται σ’ ένα γραφικό χωριό της Σκοτίας, αφηγείται με χιούμορ και ελαφρότητα το The Golden Spurtle (Constantine Costi). Ο σκηνοθέτης εστιάζει τόσο στο χωριό και τους εκκεντρικούς κατοίκους του, όσο και στο διαγωνισμό και τους συμμετέχοντες και δημιουργεί μια σειρά πορτραίτα που χαρακτηρίζονται από συμπάθεια και θέρμη.

Χιουμοριστικό στον τόνο, το Still Pushing Pineapples (Kim Hopkins) έχει στο κέντρο ένα γερασμένο ποπ σταρ και τις προσπάθειες του για επιστροφή στο προσκήνιο. Ο Dene Michael υπήρξε κάποτε, τη μακρινή δεκαετία του ‘80, μια ποπ διασημότητα, μέλος των Black Lace, υπεύθυνος για τη μεγάλη επιτυχία Agadoo. Χιούμορ, συναίσθημα, μια νοσταλγική διάθεση, αλλά και ένας τόνος μελαγχολίας συνοδεύει αυτό το συγκινητικό στην επίγευσή του πορτραίτο.

Τόποι σε αναταραχή και οι ξεχασμένες εικόνες

Σε επιμέλεια των Μαρίνα Χριστοδουλίδου και Ελένη Τζιαλλή, το Translocal Solidarities ξεκινά με την παρουσίαση του Tokyo Reels από τη Subversive Films στον πρότζεκτ χώρο του φεστιβάλ. Εστιάζοντας στο αρχείο και το ντοκιμαντέρ ως πεδία ιστοριογραφίας, μνήμης και αλληλεγγύης, το Tokyo Reels αναδεικνύει τους αντιαποικιακούς αγώνες, τις διακρατικές σχέσεις αλληλεγγύης και τον κινηματογράφο ως πολιτική πρακτική. Το πρόγραμμα παρουσιάζεται σε συνεργασία με το Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λεμεσού – Αποθήκες Παπαδάκη.

To Do You Love Me (Lana Daher) είναι ένα χαοτικό, απολύτως προσωπικό, αλλά σαγηνευτικό ντοκιμαντέρ-πορτρέτο για μια πόλη, τη Βηρυτό. Κάποτε το Παρίσι της Μέσης Ανατολής, η πόλη έχει ένα ενδιαφέρον και περιπετειώδες παρελθόν και ένα συναρπαστικό παρόν. Σκηνές από ταινίες μυθοπλασίας, ντοκιμαντέρ, φωτογραφίες, τηλεοπτικά ρεπορτάζ, οικογενειακές ερασιτεχνικές ταινίες, εικόνες από διαφορετικές χρονικές στιγμές και εποχές, της ειρήνης και του εμφύλιου διχασμού, από τη δεκαετία του 60 μέχρι το σήμερα, δημιουργούν το τελικό αποτέλεσμα.

Η κυπριακή παρουσία

Το 2023, ο Στέφανος Στεφανίδης επισκέφθηκε ξανά τον ναό Kali στο Μπλέρμοντ, στην περιοχή Γουέστ Μπανκ Μπερμπίς της Γουιάνας, όπου το 1988 είχε γυρίσει τη ταινία Hail Mother Kali. Αποτέλεσμα αυτής της επιστροφής, το Remembering Mariamman, ένα ταξίδι όπου στο κέντρο βρίσκεται η θεά Mariamman στη Γουιάνα, την Ινδία, την Κύπρο και τις ΗΠΑ. Η Mariamman είναι η ινδουιστική θεά της βροχής, της υγείας και της γονιμότητας. Η ταινία, ένας ποιητικός στοχασμός πάνω στη θεραπεία και το θείο, εστιάζει στη μετανάστευση, το ξεριζωμό, την εργασία, την τελετουργία και την υπερωκεάνια μνήμη.

Ένα ξεχασμένο γεγονός της αποικιοκρατίας είναι το θέμα στο The Flycatcher (Khalil Betz-Heinemann, Johan Duchateau). Η Κύπρος υπήρξε η πρώτη χώρα στον κόσμο που η μαλάρια εξαλείφθηκε. Το ντοκιμαντέρ αφηγείται τον αγώνα για την καταπολέμηση της νόσου, μέσα από φωτογραφίες αρχείου, προφορικές ιστορίες και αναμνήσεις. Κεντρικό πρόσωπο ο Mehmet Aziz, ο επιθεωρητής υγείας που ηγήθηκε της εκστρατείας για την εξάλειψή της. Μια “ξεχασμένη ιστορία αλληλεγγύης και επιτυχίας” που υπερέβη τους εθνικούς διαχωρισμούς. 

Το πρόγραμμα προβολών και όλες οι σχετικές πληροφορίες είναι διαθέσιμές στην ιστοσελίδα www.filmfestival.com.cy.

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού διοργανώνεται από τη Brave New Culture και επιχορηγείται από το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού. Το Φεστιβάλ στηρίζει το Ίδρυμα Ευαγόρα και Κάθλην Λανίτη.

Μέγας Χορηγός: Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού

Χορηγοί: Polakis Sarris & Co LLC, Γαλλικό Ινστιτούτο Κύπρου, British Council, Πρεσβεία της Ισπανίας – Ινστιτούτο Θερβάντες, Πρεσβεία της Πολωνίας

Yποστηρικτές: Δήμος Λεμεσού, Στέγη Σύχρονου Χορού Λεμεσού, Friends Of The Earth Cyprus, Accept – LGBTI Cyprus

Χορηγoί Επικοινωνίας: Avant Garde, Choice FM, Cube Productions, Cyprus Butterfly

Tεχνική Υποστήριξη: Event Pro, SMP

Yπότιτλοι: Ελληνικοί, Αγγλικοί

Όλες οι ταινίες είναι για άτομα άνω των 18 ετών.

Για περισσότερες πληροφορίες: 

Tηλέφωνο: 99 517 910 / Ε-mail: lemesosdocs@gmail.com 

Website: www.filmfestival.com.cy 

Instagram | Facebook | TikTok @lemesosdocfest

The post 21o Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού appeared first on Decoded Press.

Στάσου. Τι έγινε;

Ξέρεις τη λειτουργία. Οδηγείς, και ξαφνικά το Waze σε ενημερώνει: αστυνομία μπροστά. Κόβεις ταχύτητα, χαμογελάς στους τροχονόμους, συνεχίζεις.

Αυτή ακριβώς η λειτουργία μπήκε στο στόχαστρο. Όχι το Waze ολόκληρο, ηρέμησε, δεν σου παίρνει κανείς την πλοήγηση. Αλλά οι ειδοποιήσεις που δείχνουν σε πραγματικό χρόνο πού βρίσκονται μπλόκα, κινητές κάμερες και αλκοτέστ; Αυτές μπαίνουν σε νέα εποχή.

Ποιος το αποφάσισε αυτό;

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η υπόθεση ξεκίνησε στη Γαλλία και αφορούσε την υπηρεσία Coyote, μια εφαρμογή που δουλεύει σαν το Waze: οι χρήστες ενημερώνουν ο ένας τον άλλο για ό,τι συναντούν στον δρόμο. Ατυχήματα, μποτιλιάρισμα, εμπόδια. Και αστυνομία.

Οι γαλλικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να ζητούν από τέτοιες υπηρεσίες να «παγώνουν» προσωρινά τις πληροφορίες που αποκαλύπτουν αστυνομικές επιχειρήσεις, όταν, ας πούμε, αναζητείται ύποπτος, υπάρχει τρομοκρατική απειλή ή γίνεται έλεγχος για σοβαρό έγκλημα.

Το δικαστήριο έκρινε ότι ναι, ένα κράτος μπορεί να το κάνει αυτό. Με τρεις όρους: τα μέτρα να είναι στοχευμένα, προσωρινά και αναλογικά.

Και μια λεπτομέρεια με βαρύτητα: η απόφαση περιορίζει το κλασικό επιχείρημα των πλατφορμών ότι υπάγονται μόνο στους κανόνες της χώρας όπου εδρεύουν. Δηλαδή, το «εμείς είμαστε εταιρεία αλλού, δεν μας πιάνει ο νόμος σας» δεν περνάει πια τόσο εύκολα.

Άρα τέλος το Waze;

Όχι. Ας το ξεκαθαρίσουμε μια και καλή.

Η πλοήγηση μένει. Η ενημέρωση για κίνηση μένει. Οι ειδοποιήσεις για τροχαία, κλειστούς δρόμους, έργα, ακινητοποιημένα οχήματα και αντικείμενα στο οδόστρωμα, όλα μένουν.

Το επίμαχο κομμάτι είναι ένα: η ακριβής θέση αστυνομικών, κινητών καμερών και ελέγχων σε πραγματικό χρόνο.

Και εδώ υπάρχει μια διάκριση που μετράει. Άλλο η μόνιμη κάμερα ταχύτητας που κάθεται χρόνια στο ίδιο σημείο και το ξέρει όλη η Κύπρος. Άλλο η ειδοποίηση ότι τώρα, αυτή τη στιγμή, στήθηκε μπλόκο ή ψάχνουν συγκεκριμένο όχημα.

Και οι άλλοι τι κάνουν;

Καλή ερώτηση. Πάμε βόλτα στην Ευρώπη.

Γαλλία: η κάμερα γίνεται «ζώνη». Το πιο οργανωμένο σύστημα στην ήπειρο. Οι εφαρμογές δεν επιτρέπεται να δείχνουν την ακριβή θέση της κάμερας. Αντί γι’ αυτό, εμφανίζουν ευρύτερες «ζώνες κινδύνου», ξέρεις ότι κάπου εκεί μέσα υπάρχει έλεγχος, αλλά όχι πού ακριβώς. Και όταν τρέχει ευαίσθητη αστυνομική επιχείρηση, οι αρχές μπορούν να ζητήσουν προσωρινή απόκρυψη των αναφορών στη συγκεκριμένη περιοχή. Η εφαρμογή δουλεύει κανονικά· οι ειδοποιήσεις εξαφανίζονται για λίγο.

Γερμανία: η λειτουργία υπάρχει, αλλά μην την αγγίξεις. Εκεί η λογική είναι διαφορετική. Η εφαρμογή μπορεί να είναι εγκατεστημένη στο κινητό σου. Απαγορεύεται όμως να χρησιμοποιείς τις προειδοποιήσεις για κάμερες, σταθερές και κινητές, όσο οδηγείς. Η ευθύνη πέφτει στον οδηγό, όχι στην πλατφόρμα.

Ελβετία: εδώ δεν παίζουν. Το αυστηρότερο καθεστώς. Απαγορεύεται η χρήση και η διάθεση συστημάτων που προειδοποιούν για ελέγχους ταχύτητας,  συσκευές, GPS, εφαρμογές, ακόμη και αποθηκευμένες βάσεις δεδομένων με σημεία ελέγχου. Ποινές; Κατάσχεση της συσκευής, πρόστιμο, και σε ορισμένες περιπτώσεις καταστροφή του εξοπλισμού. Αν ταξιδεύεις Ελβετία, κλείσε τις σχετικές λειτουργίες πριν περάσεις τα σύνορα.

Ελλάδα: κυνήγι στα γκρουπ. Οι γείτονες δεν πήγαν στο γαλλικό ή το ελβετικό μοντέλο. Οι αρχές στράφηκαν εναντίον οργανωμένων διαδικτυακών κοινοτήτων, μεγάλων ομάδων ανταλλαγής μηνυμάτων όπου χιλιάδες χρήστες ενημερώνονταν για μπλόκα της Τροχαίας και αλκοτέστ. Η διαφορά; Δεν μιλάμε για έναν οδηγό που πάτησε ένα κουμπί στο Waze, αλλά για δίκτυα που λειτουργούσαν ως συνεχής, ζωντανός χάρτης αστυνομικής παρουσίας. Και αυτό δείχνει κάτι σημαντικό: το ζήτημα δεν σταματά στις εφαρμογές πλοήγησης. Πιάνει και τα γκρουπ σε Viber, Telegram, WhatsApp.

Εμείς εδώ; Τι θα γίνει στην Κύπρο;

Προς το παρόν, τίποτα αυτόματα. Η ευρωπαϊκή απόφαση δεν αλλάζει μόνη της το πώς δουλεύουν οι εφαρμογές στην Κύπρο.

Για να επιβληθούν περιορισμοί, η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να αποφασίσει τι θέλει να περιορίσει, να φτιάξει το νομικό πλαίσιο και να ακολουθήσει τις ευρωπαϊκές διαδικασίες.

Τα σενάρια στο τραπέζι είναι τρία. Πρώτο: απενεργοποίηση μόνο των αναφορών για αστυνομική παρουσία και κινητούς ελέγχους. Δεύτερο: το γαλλικό μοντέλο, αντικατάσταση της ακριβούς τοποθεσίας με γενικότερες «ζώνες ελέγχου». Τρίτο: προσωρινή απόκρυψη ειδοποιήσεων όταν τρέχει σοβαρή αστυνομική επιχείρηση.

Και ναι, τεχνικά γίνεται να ισχύσει μόνο εδώ. Οι αλλαγές εφαρμόζονται με γεωγραφικό περιορισμό, η ίδια εφαρμογή μπορεί να λειτουργεί διαφορετικά σε κάθε χώρα, ανάλογα με τη νομοθεσία της.

Καλά, και γιατί όλο αυτό; Τι κακό κάνει μια ειδοποίηση;

Το επιχείρημα των αρχών έχει λογική. Όταν ξέρεις πού είναι η αστυνομία, κόβεις ταχύτητα για μερικές εκατοντάδες μέτρα, και μετά ξαναπατάς γκάζι. Ο οδηγός που έχει πιει χρησιμοποιεί την ειδοποίηση για να αποφύγει το αλκοτέστ. Και κάποιος που αναζητείται αλλάζει διαδρομή βλέποντας το μπλόκο στην οθόνη του.

Με αυτή τη λογική, οι ειδοποιήσεις δεν είναι πάντα εργαλείο οδικής ασφάλειας. Μπορεί να είναι εργαλείο αποφυγής του νόμου.

Υπάρχει και αντίλογος όμως, σωστά;

Υπάρχει, και δεν είναι αμελητέος.

Η άλλη πλευρά λέει ότι οι ειδοποιήσεις κάνουν τους οδηγούς πιο προσεκτικούς, μειώνουν ταχύτητα, έστω και τοπικά. Και κάτι ακόμη: οι εφαρμογές δεν καρφώνουν μόνο την αστυνομία. Προειδοποιούν για πραγματικούς, άμεσους κινδύνους, δυστυχήματα, ακινητοποιημένα οχήματα, πλημμυρισμένους δρόμους, αντικείμενα στο οδόστρωμα.

Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν: ποια λειτουργία υπηρετεί την ασφάλεια και ποια απλώς βοηθά κάποιον να αποφύγει την Αστυνομία; Εκεί θα κριθεί η γραμμή.

Τι κρατάμε

Οι εφαρμογές δεν εξαφανίζονται. Η πλοήγηση, η κίνηση και οι προειδοποιήσεις για πραγματικούς κινδύνους μένουν στη θέση τους.

Αυτό που αλλάζει είναι η ισορροπία: τα κράτη αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα να αποφασίζουν τι εμφανίζεται στην οθόνη του οδηγού. Και οι ειδοποιήσεις για μπλόκα, κινητές κάμερες και επιχειρήσεις θα βρίσκονται όλο και περισσότερο υπό περιορισμό.

Για την Κύπρο, η συζήτηση μόλις ξεκίνησε. Το ερώτημα δεν είναι πια αν θα γίνει κάτι, είναι ποιο μοντέλο θα διαλέξουμε. Το ήπιο γαλλικό των «ζωνών», το γερμανικό της ευθύνης του οδηγού ή κάτι αυστηρότερο.

Μέχρι τότε; Το Waze σου δουλεύει όπως το ξέρεις.

Πηγές: Απόφαση Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (υπόθεση Coyote, Γαλλία)· εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια Γαλλίας, Γερμανίας, Ελβετίας· έρευνες ελληνικών αρχών για διαδικτυακές κοινότητες ενημέρωσης ελέγχων.

The post Το Waze «καρφώνει» τα μπλόκα. Η Ευρώπη λέει: όχι για πολύ ακόμα appeared first on Decoded Press.

Τι έγινε σήμερα;

Είδηση από Βρυξέλλες: τον Σεπτέμβριο παρουσιάζεται επίσημα στο Συμβούλιο της ΕΕ η ετήσια έκθεση Σένγκεν για την Κύπρο. Το επιβεβαίωσε στο ΚΥΠΕ ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Markus Lammert.

Και τα νέα είναι καλά. Η έκθεση που βασίζεται στην παρακολούθηση του Δεκεμβρίου 2025, καταλήγει σε θετική αξιολόγηση της τεχνικής ετοιμότητας της Κύπρου. Τα κράτη μέλη έδωσαν θετική γνώμη στις 26 Ιουνίου 2026 και η Επιτροπή υιοθέτησε την έκθεση χθες.

«Η ένταξη της Κύπρου στη ζώνη Σένγκεν θα αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προόδου τόσο για τη χώρα όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της», δήλωσε ο Lammert.

Άρα μπαίνουμε στο Σένγκεν;

Όχι ακόμα. Ήρεμα.

Ευρωπαϊκή πηγή μίλησε στο ΚΥΠΕ και έβαλε τα πράγματα στη θέση τους: αυτή δεν είναι η τελική έκθεση ένταξης. Υπάρχουν ακόμη εκκρεμότητες. Η αξιολόγηση συνεχίζεται.

Και μια λεπτομέρεια που μετράει: η Κομισιόν έχει άποψη, αλλά δεν αποφασίζει. Το πότε και το πώς θα μπει η Κύπρος στο Σένγκεν είναι δουλειά του Συμβουλίου, δηλαδή των κρατών-μελών. Όλων.

Ωραία. Και τι είναι τελικά αυτό το Σένγκεν;

Με απλά λόγια: ένας χώρος όπου ταξιδεύεις από χώρα σε χώρα χωρίς κανείς να σου ζητάει διαβατήριο στα σύνορα. Συμμετέχουν σχεδόν όλες οι χώρες της ΕΕ, συν μερικές εκτός, Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν.

Η Κύπρος είναι από τις ελάχιστες χώρες της ΕΕ που μένουν ακόμη απ’ έξω.

Τι θα αλλάξει στα ταξίδια μας;

Εδώ είναι το ζουμί.

Οι πτήσεις προς χώρες του Σένγκεν θα θεωρούνται εσωτερικές. Προσγειώνεσαι στο Παρίσι όπως προσγειώνεσαι στην Πάφο, χωρίς έλεγχο διαβατηρίου στην άφιξη ή την αναχώρηση.

Οι μετακινήσεις γίνονται πιο γρήγορες. Λιγότερες ουρές, λιγότεροι έλεγχοι, λιγότερο άγχος στο αεροδρόμιο.

Και κάτι που δεν φαίνεται αλλά μετράει: η Κύπρος αποκτά πρόσβαση σε προηγμένα ευρωπαϊκά συστήματα ασφάλειας και ανταλλαγής πληροφοριών.

Δηλαδή πετάω διαβατήριο;

Όχι, μην το πετάξεις.

Οι έλεγχοι στα σύνορα καταργούνται, αλλά ταξιδιωτικό έγγραφο χρειάζεσαι, διαβατήριο ή ταυτότητα όπου γίνεται αποδεκτή. Οι αεροπορικές εταιρείες μπορεί να το ζητήσουν στην επιβίβαση, και έκτακτοι έλεγχοι πάντα μπορεί να γίνουν.

Και τι δεν αλλάζει;

Δύο πράγματα, για να μην υπάρχουν παρεξηγήσεις.

Πρώτον: το Σένγκεν δεν σε καλύπτει παντού. Για Λονδίνο ή Νέα Υόρκη, τα ίδια που ίσχυαν ισχύουν, διαβατήρια, βίζες όπου χρειάζονται, τα γνωστά.

Δεύτερον: Σένγκεν και ευρώ δεν έχουν σχέση μεταξύ τους. Ούτε επηρεάζεται η ιδιότητα της Κύπρου ως κράτους-μέλους της ΕΕ. Διαφορετικά συστήματα, διαφορετικοί κανόνες.

Οπότε; Πότε;

Ημερομηνία δεν υπάρχει, και όποιος σου πει με σιγουριά, μαντεύει.

Το σίγουρο: η έκθεση παρουσιάζεται στο Συμβούλιο τον Σεπτέμβριο. Η τεχνική αξιολόγηση είναι θετική. Οι εκκρεμότητες υπάρχουν. Και η τελική απόφαση θέλει το «ναι» όλων των κρατών-μελών της Ζώνης.

Μέχρι τότε, τα ταξίδια μας μένουν ως έχουν. Αλλά το βήμα του Σεπτεμβρίου δεν είναι διαδικαστική λεπτομέρεια, είναι πρόοδος. Μετρήσιμη.

Πηγές: ΚΥΠΕ (δηλώσεις Markus Lammert, εκπροσώπου Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ιούλιος 2026)· Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση Σένγκεν 2025.

The post Σένγκεν και Κύπρος: Ήρθε η ώρα ή ακόμα; appeared first on Decoded Press.

Ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου ανακοίνωσε ότι από την Πέμπτη 9 Ιουλίου
ενδέχεται να χρειαστούν διακοπές ρεύματος εκ περιτροπής, καθημερινά μεταξύ 17:30 και 01:00,
λόγω μέτρων που εξήγγειλαν οι συντεχνίες της ΑΗΚ. Οι εργαζόμενοι απειλούν να περιορίσουν
τις διαθέσιμες μονάδες παραγωγής αν δεν ικανοποιηθούν αιτήματά τους, μεταξύ άλλων για
παραχώρηση κρατικής γης για φωτοβολταϊκά και διαβεβαιώσεις ότι δεν θα κλείσουν ρυπογόνες
μονάδες. Έκτακτη σύσκεψη στο Προεδρικό ανέστειλε προσωρινά την εφαρμογή των μέτρων, με
νέο ραντεβού στις 22 Ιουλίου. Η υπόθεση αφορά κάθε επιχείρηση στο νησί, από εργοστάσια
μέχρι καταστήματα, και θέτει ανοικτό το ερώτημα ποιος τελικά κρίνει την ενεργειακή επάρκεια
της χώρας.

Νέο τέλος 3 ευρώ σε αγορές εκτός ΕΕ, χτύπημα στο ηλεκτρονικό εμπόριο

Από την 1η Ιουλίου ισχύει πάγιο τέλος 3 ευρώ ανά δέμα για αγορές έως 150 ευρώ από χώρες
εκτός ΕΕ, καταργώντας την ατέλεια που ίσχυε ως τις 30 Ιουνίου. Το μέτρο, μέρος της
ευρωπαϊκής τελωνειακής μεταρρύθμισης, θα ισχύσει έως το 2028 και επηρεάζει άμεσα
καταναλωτές και έμπορους που δραστηριοποιούνται με πλατφόρμες όπως Temu και Shein,
αλλά και κάθε κυπριακή επιχείρηση που εισάγει προϊόντα από τρίτες χώρες.

Η αγορά ακινήτων στην καλύτερή της χρονιά από το 2007

Στοιχεία του Κτηματολογίου δείχνουν ότι το πρώτο εξάμηνο του 2026 είναι το ισχυρότερο
εξάμηνο για πωλήσεις ακινήτων εδώ και σχεδόν είκοσι χρόνια, με τη Λεμεσό πρωταγωνίστρια.
Τον Ιούνιο κατατέθηκαν 1.964 πωλητήρια έγγραφα, 27% περισσότερα σε σχέση με πέρσι, ενώ
οι πωλήσεις σε αγοραστές εκτός Κύπρου έφτασαν το 41,5% του συνόλου. Η άνοδος τροφοδοτεί
συζητήσεις για το κόστος στέγασης και την πίεση στην εγχώρια αγορά, με ό,τι αυτό συνεπάγεται
για κατασκευαστικές εταιρείες, τράπεζες και κτηματομεσίτες.

The post Top 3 business news εβδομάδα 6 Ιουλίου – 12 Ιουλίου 2026 appeared first on Decoded Press.

Ο Ali Khamenei ενταφιάστηκε τα ξημερώματα της Παρασκευής στη Μασχάντ, στο άδυτο του ιμάμη Ρεζά, τον ιερότερο τόπο του σιιτικού ισλάμ στο Ιράν. Ο πρώην ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχασε τη ζωή του στα 86 του χρόνια, τις πρώτες ώρες της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης της 28ης Φεβρουαρίου. Η ταφή του, μετά από πολυήμερες τελετές με εκατομμύρια συμμετέχοντες, δεν έκλεισε έναν κύκλο. Συνέπεσε με τη χειρότερη αναζωπύρωση των εχθροπραξιών από την υπογραφή της εκεχειρίας.

Μια κηδεία υπό βομβαρδισμό

Η κρατική τηλεόραση μετέδωσε πλάνα με το φέρετρο, τυλιγμένο στα χρώματα της ιρανικής σημαίας, να μεταφέρεται στο άδυτο. Απών, τουλάχιστον από τα πλάνα του δικτύου IRIB, ο γιος και διάδοχός του Mojtaba Khamenei. Η απουσία του δεν έχει εξηγηθεί επίσημα.

Το κλίμα γύρω από την τελετή αποτυπώνει την ένταση. Μαχητικό αεροσκάφος συνόδευσε το αεροπλάνο που μετέφερε τη σορό στη Μασχάντ. Τη νύχτα Τετάρτης προς Πέμπτη, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις έπληξαν περίπου 90 στόχους στο Ιράν, σύμφωνα με δική τους ανακοίνωση. Η Τεχεράνη κατηγόρησε την Ουάσιγκτον ότι χτύπησε και πολιτικές υποδομές, γέφυρες και σιδηροτροχιές που συνδέουν την πρωτεύουσα με τη Μασχάντ, με στόχο, όπως υποστηρίζει, να εμποδίσει τους πιστούς να φτάσουν στην κηδεία. Οι ιρανικές αρχές κάνουν λόγο για 17 νεκρούς και 93 τραυματίες από τις αμερικανικές επιδρομές.

Οι δύο πλευρές δεν συμφωνούν ούτε στα γεγονότα. Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο πρακτορείο IRNA ότι βομβαρδίστηκε στρατιωτική εγκατάσταση κοντά στην Μπουσέρ, όπου λειτουργεί το μοναδικό ενεργό πυρηνικό εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής της χώρας. Το αμερικανικό υπουργείο Πολέμου διέψευσε στο AFP οποιοδήποτε πλήγμα «κατά τη διάρκεια των τελευταίων ωρών».

Πώς κατέρρευσε η εκεχειρία

Η κατάπαυση του πυρός ίσχυε από τον Απρίλιο. Στις 17 Ιουνίου, οι πρόεδροι των δύο κρατών υπέγραψαν το «πρωτόκολλο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ», που την επικύρωσε. Η συμφωνία χαρακτηριζόταν εξαρχής εύθραυστη. Άντεξε λιγότερο από έναν μήνα.

Η αναζωπύρωση ξεκίνησε την Τρίτη στο στενό του Ορμούζ. Η Ουάσιγκτον απέδωσε στην Τεχεράνη την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον τουλάχιστον τριών εμπορικών πλοίων. Ο Donald Trump δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι η εκεχειρία «τέλειωσε», αποκάλεσε «άρρωστους» τους ηγέτες του Ιράν, αλλά άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των διαπραγματεύσεων από την ομάδα του. Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η ισραηλινή κυβέρνηση μοιράστηκε με την αμερικανική πληροφορίες υπηρεσιών κατά τις οποίες το Ιράν «σχεδιάζει να δολοφονήσει» τον Αμερικανό πρόεδρο. Το δημοσίευμα δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές.

Το στενό του Ορμούζ ως διακύβευμα

Το πραγματικό επίδικο της σύγκρουσης έχει μετατοπιστεί στη θάλασσα. Το Ιράν πήρε εν μέσω του πολέμου τον έλεγχο του στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου υδρογονανθράκων. Η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση: θα επιβάλλει τέλη διέλευσης στα εμπορικά πλοία και επιτρέπει μόνο μία πορεία, κατά μήκος των ακτών της.

Οι συνέπειες είναι ήδη μετρήσιμες. Η κίνηση στο στενό παρουσίασε θεαματική μείωση, σύμφωνα με δεδομένα της πλατφόρμας παρακολούθησης θαλάσσιων μεταφορών Kpler. Οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν αναπήδηση την Τετάρτη, με το Brent να κινείται γύρω στα 77 δολάρια το βαρέλι.

Η σύγκρουση απλώνεται στον Κόλπο

Σε αντίποινα για τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έβαλαν ξανά στο στόχαστρο γειτονικές μοναρχίες: το Κουβέιτ, όπου αναφέρθηκε τουλάχιστον ένας τραυματισμός, το Μπαχρέιν και το Κατάρ — παρότι το εμιράτο συγκαταλέγεται στους μεσολαβητές των προσπαθειών τερματισμού της σύγκρουσης. Σειρήνες ήχησαν και στην Ιορδανία, όπου αναχαιτίστηκαν πύραυλοι για πρώτη φορά από τις 11 Ιουνίου.

Από την πλευρά του Ισραήλ, ο υπουργός Άμυνας Israel Katz διεμήνυσε την Πέμπτη ότι η χώρα του είναι έτοιμη να επιτεθεί στο Ιράν «για τρίτη φορά αν χρειάζεται», πλήττοντάς το «ακόμη πιο σκληρά». Το γραφείο του Benjamin Netanyahu ανακοίνωσε ότι ο πρωθυπουργός συνομίλησε τηλεφωνικά με τον Donald Trump, ο οποίος τον ενημέρωσε για τις «τελευταίες κινήσεις» των ΗΠΑ στον Κόλπο.

Τι δείχνει η εικόνα από τη Μασχάντ

Η επανέναρξη των εχθροπραξιών δεν αποθάρρυνε τους πιστούς. «Όλος ο κόσμος εδώ θέλει να τον εκδικηθεί», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Mohammad Afsharian, 41χρονος έμπορος, εκτιμώντας ότι οι διπλωματικές προσπάθειες έχουν «σχεδόν ενταφιαστεί». Και πρόσθεσε: «Ακόμη κι αν κλείναμε συμφωνία με τις ΗΠΑ, θα συνεχίζαμε να έχουμε πάντα προβλήματα με το Ισραήλ».

Το μοτίβο είναι αναγνωρίσιμο. Κάθε πλευρά δηλώνει ανοιχτή σε διαπραγμάτευση, ενώ κλιμακώνει στο πεδίο. Η εκεχειρία του Ισλαμαμπάντ κατέρρευσε όχι από μία ρήξη, αλλά από τη σώρευση αμοιβαίων κατηγοριών χωρίς μηχανισμό επαλήθευσης. Και το στενό του Ορμούζ — όχι το πυρηνικό πρόγραμμα, όχι η διαδοχή στην Τεχεράνη — αναδεικνύεται στο σημείο όπου θα κριθεί αν η σύγκρουση θα μείνει περιφερειακή ή θα γίνει παγκόσμιο οικονομικό ζήτημα.

Πηγές: ΑΠΕ-ΜΠΕ / AFP, κρατική τηλεόραση Ιράν (IRIB), πρακτορείο IRNA, ανακοίνωση αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, δημοσίευμα Wall Street Journal, δεδομένα πλατφόρμας Kpler.

The post Η ταφή του Ali Khamenei και η νέα φάση της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν appeared first on Decoded Press.

Αυτό είναι το συμπέρασμα που προκύπτει αν διαβάσεις προσεκτικά την ιστορία των σχεδίων λύσης από το 1977 μέχρι σήμερα. Όχι ότι η λύση ήταν αδύνατη. Αλλά ότι κάθε φορά που η λύση πλησίαζε, κάποιος είχε λόγους να την αποφύγει. Και αυτοί οι λόγοι σπάνια είχαν να κάνουν με αυτό που συζητιόταν στο τραπέζι.

Αυτό δεν είναι ένα άρθρο που θα σου πει ποια πλευρά «φταίει». Είναι μια ανάλυση του μοτίβου: γιατί κάθε σχέδιο, ανεξαρτήτως της ποιότητάς του, ανεξαρτήτως του ποιος το πρότεινε, κατέληξε στο ίδιο σημείο. Και γιατί το 2026, αυτό το μοτίβο ίσως να μην έχει αλλάξει όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.

1977-1979: Η γλώσσα που εγκλωβίστηκε σε μια συμφωνία

Την πρώτη ημέρα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο (20 Ιουλίου 1974), το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε ομόφωνα  το ψήφισμα 353 (1974) με το οποίο αποδοκίμασε έντονα την έκρηξη βίας και τη συνεχιζόμενη αιματοχυσία, ζήτησε την κατάπαυση του πυρός, συνέστησε αυτοσυγκράτηση και αποφυγή κάθε ενέργειας που θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση και κάλεσε όλα τα κράτη να σέβονται την κυριαρχία, ανεξαρτησία και εδαφική ακεραιότητα της Κύπρου. 

Μετά την έναρξη της β’ φάσης της εισβολής, (14 Αυγούστου 1974), με το ψήφισμα 360 (1974), το Συμβούλιο Ασφαλείας  ζήτησε την αποχώρηση, χωρίς καθυστέρηση, από την Kυπριακή Δημοκρατία του στρατιωτικού προσωπικού που βρίσκεται εκεί, πέραν του προβλεπομένου από διεθνείς συμφωνίες και προέτρεψε τα μέρη να προβούν, χωρίς καθυστέρηση και σε ατμόσφαιρα εποικοδομητικής συνεργασίας, σε διαπραγματεύσεις, των οποίων το αποτέλεσμα δεν θα πρέπει να παρεμποδισθεί ή προδικασθεί από την απόκτηση πλεονεκτημάτων ως αποτέλεσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών,  με το Ψήφισμα 3212 (1^η Νοεμβρίου 1974), που υιοθετήθηκε με 117 ψήφους υπέρ, καμία εναντίον και καμία αποχή, κάλεσε όλα τα κράτη να σεβαστούν την κυριαρχία, ανεξαρτησία, εδαφική ακεραιότητα και το αδέσμευτο της Δημοκρατίας της Kύπρου και να απέχουν από οποιαδήποτε πράξη και επέμβαση που στρέφονται εναντίον της, προέτρεψε την ταχεία αποχώρηση όλων των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων και τον τερματισμό οποιασδήποτε ξένης επέμβασης στις υποθέσεις της, ζήτησε την επιστροφή των προσφύγων στις εστίες τους και εξέφρασε την ελπίδα ότι θα καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες, αν είναι ανάγκη, περιλαμβανομένων διαπραγματεύσεων, στα πλαίσια των Hνωμένων Eθνών, προς τον σκοπό εφαρμογής των προνοιών του παρόντος ψηφίσματος, ώστε να διασφαλισθεί έτσι το βασικό δικαίωμα της Δημοκρατίας της Kύπρου για ανεξαρτησία, κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα.

Τα ψηφίσματα αυτά ουδέποτε μετέβαλαν το καθεστώς της διχοτόμησης της Κύπρου, που προκλήθηκε από την τουρκική εισβολή. Αντιθέτως, οι λεγόμενες «Συμφωνίες Κορυφής» της 12ης Φεβρουαρίου 1977 και της 19ης Μαΐου 1979 βασίζονται σε τετελεσμένα της εισβολής. Η πρώτη  συμφωνία μεταξύ Μακαρίου και Ντενκτάς περιλαμβάνει τέσσερις κατευθυντήριες γραμμές («Guidelines»), οι οποίες θα αποδειχθούν, στην συνέχεια, καθοριστικές για τις περαιτέρω διακοινοτικές διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού. Συμφωνήθηκε η λύση της δικοινοτικής ομόσπονδης Δημοκρατίας. Σύμφωνα με τη δεύτερη κατευθυντήρια γραμμή,  «το έδαφος υπό τη διοίκηση της κάθε κοινότητας («the territory under the administration of each community») πρέπει να συζητηθεί υπό το φως της οικονομικής βιωσιμότητας ή παραγωγικότητας και της ιδιοκτησίας γης».

Η πρώτη επίσημη απόπειρα μετά την εισβολή έγινε στη Βιέννη, στις 12 Φεβρουαρίου 1977, με τη Συμφωνία Μακαρίου-Ντενκτάς. Για πρώτη φορά, και οι δύο πλευρές υποχώρησαν από τις ακραίες τους θέσεις: η ελληνοκυπριακή από το ενιαίο κράτος, η τουρκοκυπριακή από τα δύο ξεχωριστά κράτη. Αποτέλεσμα: συμφωνία τεσσάρων σημείων για μια Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία.

Ο Μακάριος πέθανε λίγους μήνες μετά. Αυτό δεν είναι ιστορική λεπτομέρεια. Ο Μακάριος ήταν ο μόνος ελληνοκύπριος ηγέτης με αρκετό πολιτικό κεφάλαιο ώστε να «πουλήσει» μια συμφωνία στον ελληνοκυπριακό πληθυσμό. Ο διάδοχός του, Σπύρος Κυπριανού, επιβεβαίωσε τη συμφωνία στις 19 Μαΐου 1979 με δέκα σημεία που ουσιαστικά προέβλεπαν επανέναρξη των διακοινοτικών συνομιλιών. Αλλά το πολιτικό κεφάλαιο που χρειαζόταν για να μετατραπεί μια συμφωνία αρχών σε λύση δεν υπήρχε πια.

Αυτό που έμεινε από το 1977 δεν ήταν λύση. Ήταν γλώσσα. Η φράση «διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία» εγκαταστάθηκε ως η μόνη αποδεκτή περιγραφή οποιασδήποτε μελλοντικής λύσης, και κάθε μεταγενέστερο σχέδιο χτίστηκε πάνω της, ανεξαρτήτως του τι σήμαινε αυτή η φράση για κάθε πλευρά. Γιατί εκεί ακριβώς κρύβεται ο πρώτος πυρήνας του μοτίβου: η ίδια γλώσσα, ερμηνευμένη τελείως διαφορετικά από κάθε πλευρά.

Στη  συνάντησή τους στις 19 Μαΐου 1979,  ο πρόεδρος Κυπριανού κι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Ντενκτάς, συνήψαν συμφωνία δέκα σημείων, η οποία θ’ αποτελούσε τη βάση για την επανέναρξη των προ αρκετού χρόνου διακοπεισών διακοινοτικών συνομιλιών.

Έχει αποτελέσει αντικείμενο επανειλημμένων συζητήσεων, με ακαδημαϊκή πλέον σημασία, αν οι προαναφερόμενες συμφωνίες περιλαμβάνουν και την λύση της «διζωνικής» ομοσπονδίας. Το βέβαιον είναι ότι  ελληνοκυπριακή ηγεσία αποδέχθηκε  τη λύση ομοσπονδίας, χωρίς να έχει λάβει υπ’ όψη της ότι τα ομοσπονδιακά κράτη ιδρύονται ως αποτέλεσμα επιθυμίας δυο εδαφικών περιφερειών (κρατών, επαρχιών) να συνενωθούν για την προώθηση κοινών στόχων. Στην περίπτωση της Κύπρου, ένα υπαρκτό, ενιαίο πολιτειακά και εδαφικά, κράτος διαχωρίσθηκε, με την στρατιωτική εισβολή και την βία γειτονικής χώρας, σε δυο εδαφικές περιφέρειες, και, ως συνέχεια αυτής της επιβληθείσας έξωθεν πραγματικότητας, επιζητείται η συνένωσή τους σε ομοσπονδιακό κράτος και, μάλιστα «δικοινοτικό», ώστε κάθε μια από τις δύο κοινότητες να διοικείται χωριστά. Επί πλέον, δεν εξετάσθηκε η λειτουργικότητα της λεγόμενης «δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας», η οποία, στην προκειμένη περίπτωση θα έπρεπε να στηρίζεται  στην ισχυρή θέληση των δύο κυπριακών κοινοτήτων να ζήσουν μαζί, με πνεύμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης, συνδιαλλαγής και συνεργασίας, δηλαδή με προαπαιτούμενα που, αποδεδειγμένα, δεν υφίστανται στην Κύπρο.  

Έκτοτε, η τουρκοκυπριακή ηγεσία, όταν μιλούσε για ομοσπονδία,  εννοούσε τη νομιμοποίηση της διχοτόμησης. Χαρακτηριστική η δήλωση του Ραούφ Ντενκτάς, σε  συνέντευξή του στο τουρκοκυπριακό περιοδικό «Olay» (16 Ιουλίου 1979): «Η έννοια της ‘διζωνικής’ είναι ότι είμαι ένα κράτος που έχω έδαφος, ως ένα από τα δυο ομόσπονδα κράτη. Είμαι κυρίαρχος σε πολλά πράγματα σε αυτό το έδαφος. Η κυριαρχία μου είναι απόλυτη και κανένας δεν μπορεί να μου την αφαιρέσει». Άποψη ευθέως προερχόμενη από την προηγηθείσα δήλωση του Ισμέτ Ινονού στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση: «Επίσημα υποστηρίζουμε μάλλον την ιδέα της ομοσπονδίας παρά εκείνη της διχοτόμησης, για να μείνουμε στο πλαίσιο των διατάξεων των συνθηκών».  

Οι πρωτοβουλίες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Πέρεζ ντε Κουεγιάρ, για την προσέγγιση των διαφορών απόψεων, προσέκρουσαν τον Νοέμβριο 1983 στην απροσχημάτιστα αποσχιστική ενέργεια της τουρκοκυπριακής ηγεσίας, με την ανακήρυξη της παράνομης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου», που προδήλως συνιστά παγίωση των τετελεσμένων της τουρκικής εισβολής.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών με τα Ψηφίσματά του  541/1983    και 550/1984 καταδίκασε την ενέργεια των Τουρκοκυπρίων και κάθε αποσχιστική δραστηριότητα και κάλεσε όλα τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ να μην την αναγνωρίσουν. Όμως, από τα όσα ακολούθησαν,  φάνηκε ότι, τα τετελεσμένα της εισβολής όχι μόνο δεν ήρθησαν αλλά και παγιώθηκαν. Απόδειξη τούτου συνιστά το Ψήφισμα 649/1990, όπου, για πρώτη φορά, το Συμβούλιο Ασφαλείας αναφέρεται στην «διζωνική ομοσπονδία». Το Ψήφισμα αυτό «καλεί τους ηγέτες των δυο κοινοτήτων να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για να επιτύχουν ελεύθερα μια αμοιβαία αποδεκτή λύση που να προνοεί για την εγκαθίδρυση ομοσπονδίας, η οποία θα είναι δικοινοτική όσον αφορά τις συνταγματικές πτυχές και διζωνική όσον αφορά τις εδαφικές πτυχές…».

1992: Η Δέσμη Ιδεών Γκάλι και το μάθημα των εκλογών

Δεκαπέντε χρόνια μετά το 1977, ο Γενικός Γραμματέας Μπούτρος Μπούτρος Γκάλι παρουσίασε στις 15 Ιουλίου 1992 ένα σχέδιο τεχνοκρατικής λεπτομέρειας που δεν είχε ξαναδεί το Κυπριακό: τη «Δέσμη Ιδεών». Χάρτης, ποσοστά εδαφών, 27,4% υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση, στόχος αποστρατιωτικοποίησης. Για πρώτη φορά, ένα σχέδιο προσπαθούσε να μετατρέψει τις αρχές του 1977 σε αριθμούς.

Η «Δέσμη Ιδεών» του νέου γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Μπούτρος – Μπούτρος Γκάλι, που δόθηκε στα δύο μέρη, την 15^η Ιουλίου 1992, για λύση του προβλήματος,  ήταν το πρώτο συγκεκριμένο σχέδιο  του ΟΗΕ προς συζήτηση, με την ελπίδα ότι με την τελική συμπλήρωση του, στις διακοινοτικές συνομιλίες, θα αποτελούσε την κατάλληλη βάση για την επίτευξη ενός πλαισίου συνολικής συμφωνίας.

Στις κυριότερες και βασικές πρόνοιες της «Δέσμης Ιδεών» υπογραμμιζόταν ότι το πλαίσιο συνολικής συμφωνίας θα οδηγήσει σε ένα νέο συνεταιρισμό και ένα νέο Σύνταγμα για την Κύπρο που θα διέπει τις σχέσεις των δυο κοινοτήτων πάνω σε ομοσπονδιακή βάση, δηλαδή δικοινοτική σε ό,τι αφορά τις συνταγματικές πτυχές και διζωνική σε ό,τι αφορά τις εδαφικές πτυχές και ότι το πλαίσιο αυτό στηρίζεται στις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου του 1977 και 1979 και τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Η «Δέσμη Ιδεών» έγινε δεκτή από τον τότε Πρόεδρο Γιώργο Βασιλείου ως βάση για διαπραγματεύσεις, αλλά απορρίφθηκε από τον Ντενκτάς. Μάλιστα, το Ψήφισμα  789/1992, μεταξύ άλλων, «σημειώνει ότι με τις πρόσφατες κοινές συναντήσει δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος κοινός στόχος, ιδιαίτερα διότι ορισμένες θέσεις που υιοθετήθηκαν από την τουρκοκυπριακή πλευρά, παρέκκλιναν θεμελιωδώς από τη Δέσμη Ιδεών» και «καλεί την τουρκοκυπριακή πλευρά να υιοθετήσει θέσεις που να συνάδουν με τη  Δέσμη Ιδεών στα θέματα εκείνα που καθορίζει ο Γενικός Γραμματέας στην έκθεσή του και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να είναι έτοιμα κατά τον επόμενο γύρο των συνομιλιών να πάρουν αποφάσεις που θα οδηγήσουν σύντομα σε συμφωνία».

Η πλειοψηφία των ελληνοκυπριακών κομμάτων σε έκτακτη συνεδρία της Βουλής στις 27.1.1993 τάχθηκε εναντίον της «Δέσμης Ιδεών» Γκάλι. Ο Γλαύκος Κληρίδης, ενώ υποστήριζε την πολιτική Βασιλείου μέχρι και το καλοκαίρι του 1992 και αντιμετώπιζε θετικά την «Δέσμη Ιδεών» Γκάλι,   όταν αυτές δημοσιεύθηκαν, άλλαξε γραμμή  ενόψει των προεδρικών εκλογών του 1993, για να προσεγγίσει το ΔΗ.ΚΟ, με το οποίο συνεργάστηκε  στις εκλογές αυτές.

Εδώ εμφανίζεται το δεύτερο στοιχείο του μοτίβου: η λύση γίνεται εκλογικό ζήτημα. Όταν η αντίθεση σε ένα σχέδιο οδηγεί σε εκλογική νίκη, κανένας μελλοντικός ηγέτης δεν θα βιαστεί να υπογράψει το επόμενο. Το κόστος του «ναι» γίνεται πολιτικά μεγαλύτερο από το κόστος του «όχι». Και αυτή η ασυμμετρία δεν εξαφανίστηκε ποτέ.

Αξίζει να σημειωθεί όμως πως αντικειμενικά, για πρώτη φορά στα χρονικά των σχεδόν 20 χρόνων από την εισβολή, το Κυπριακό με ΠτΔ το Γιώργο Βασιλείου το 1993, έφτασε στη λύση του πιο κοντά από ποτέ.   

2002-2004: Το Σχέδιο Ανάν και η ανατομία μιας συντριπτικής απόρριψης

Το τελικό σχέδιο Ανάν, που χαρακτηρίστηκε ως «ιστορική ευκαιρία», ήταν δυσμενέστερο για την ελληνοκυπριακή πλευρά, τόσο από την «Δέσμη Ιδεών Γκάλι», όσο και από τις προηγούμενες, συμβάδιζε δε με την επιθυμία του διεθνούς παράγοντα για επίλυση του προβλήματος, με βάση τα διαμορφωθέντα από την τουρκική κατοχή τετελεσμένα και όχι με βάση το διεθνές δίκαιο και τις δεσμεύσεις του ΟΗΕ.

Κατά το στάδιο των διαπραγματεύσεων, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν είχε απορρίψει το μεγαλύτερο μέρος των ελληνοκυπριακών προτάσεων, ενώ, παράλληλα, είχε προχωρήσει σε τροποποιήσεις του αρχικού του σχεδίου, που ικανοποιούσαν σχεδόν πλήρως τις τουρκικές θέσεις, όπως  π.χ., την ενίσχυση της διζωνικότητας μέσω της διασφάλισης εκλογής γερουσιαστών με βάση την εθνοτική καταγωγή, την μείωση του αριθμού των προσφύγων που θα επέστρεφαν στις εστίες τους, την επιβεβαίωση της παραμονής όλων των Τούρκων εποίκων, την διαρκή παρουσία τουρκικών στρατευμάτων και καμιά αλλαγή στο εδαφικό.^.

 Το τελικό σχέδιο Ανάν  περιελάμβανε τους εξής βασικούς άξονες:

1. Κεντρικό ομοσπονδιακό κράτος, με την ονομασία «Ενωμένη Δημοκρατία της Κύπρου», με περιορισμένο αριθμό λειτουργιών και αρμοδιοτήτων. 
2.  Ισοβαρή αντιμετώπιση του 82% των Ελληνοκυπρίων και του 18% των Τουρκοκυπρίων, στο πλαίσιο δύο ισοτίμων πολιτειών, της ελληνοκυπριακής (με αναλογία εδάφους 72%) και της τουρκοκυπριακής (με αναλογία εδάφους 28%), με τις ίδιες ακριβώς, αυξημένες έναντι του ομοσπονδιακού κράτους, εξουσίες και αρμοδιότητες στο εσωτερικό εκάστης εξ αυτών. 
3. Ξεχωριστές, για κάθε «πολιτεία», σημαίες, Συντάγματα, Κοινοβούλια και ύμνοι.
4. Προεδρικό Συμβούλιο (αντί του προβλεπομένου από το Σύνταγμα Ελληνοκυπρίου Προέδρου και Τουρκοκυπρίου Αντιπροέδρου)  επέχον θέση Αρχηγού του Κράτους, με εννέα (9) μέλη, έξι (6) Ελληνοκύπριοι και τρείς (3) Τουρκοκύπριοι, με δικαίωμα ψήφου των 4 και των 2 εξ αυτών, αντιστοίχως. Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου, προερχόμενοι από διαφορετικές πολιτείες, θα εναλλάσσονταν ανά είκοσι (20) μήνες, με αναλογία δύο προς ένα υπέρ των Ελληνοκυπρίων. Δηλαδή, για τον πρόεδρο, η διαδοχική σειρά θα είναι: Ελληνοκύπριος-Τουρκοκύπριος-Ελληνοκύπριος, πάλι Ελληνοκύπριος  κ.ο.κ.
5. Κάτω Βουλή με 48 βουλευτές εκ των οποίων 25% υποχρεωτικά Τουρκοκύπριοι. 
6. Γερουσία με 48 μέλη προερχόμενα εξ ίσου (24 -24) από Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους.
7. Ξεχωριστές εκλογές για την ανάδειξη γερουσιαστών και βουλευτών σε καθεμιά από τις δύο συνιστώσες «πολιτείες».  H ψήφιση ενός νόμου απαιτεί την έγκριση, με απλή πλειοψηφία και από τα δύο σώματα, αλλά και την έγκρισή του τουλάχιστον από το ένα τέταρτο των αντιπροσώπων κάθε συνιστώσας πολιτείας.
8. Δεδεκαμελές (12 μέλη) Ανώτατο Δικαστήριο, με την συμμετοχή έξι Ελληνοκυπρίων, τριών Τουρκοκυπρίων και τριών μη Κυπρίων δικαστών, ως τελικών  διαμορφωτών των κυβερνητικών αποφάσεων, στην περίπτωση κατά την οποία με veto της μιας πλευράς (προφανώς της τουρκοκυπριακής)  εμποδίζεται η λήψη τους.
9. Υποχρεωτική συμμετοχή Τουρκοκυπρίων, σε αναλογία του ενός τρίτου (1/3), σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες του κεντρικού κράτους.
10. Πενταμελές Διοικητικό Συμβούλιο στην κεντρική τράπεζα με την συμμετοχή δύο Ελληνοκυπρίων, δύο Τουρκοκυπρίων και ενός μη Κυπρίου.
11. Κατάργηση της αρχής της πλειοψηφίας, με βάση, για την λήψη των αποφάσεων σε όλα τα ομοσπονδιακά όργανα την συναίνεση των δύο κοινοτήτων και σε περίπτωση μη συναινέσεως την συμμετοχή, για την διαμόρφωση της πλειοψηφίας, συγκεκριμένου ελάχιστου αριθμού Τουρκοκυπρίων.

Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για σχέδιο που δημιουργούσε μια εντελώς ιδιόρρυθμη κρατική οντότητα περιορισμένης κυριαρχίας, όπου η λήψη των αποφάσεων θα μπορούσε να καταστεί αδύνατη, εφ’ όσον διαφωνούσε η μειοψηφία, με πρακτικό αποτέλεσμα να καθίσταται η πλειοψηφία υποχείρια των διαθέσεών της.

Το Σχέδιο Ανάν είναι το πιο γνωστό και το πιο παρεξηγημένο κεφάλαιο του Κυπριακού. Δεν ήταν ένα σχέδιο. Ήταν πέντε διαδοχικές εκδοχές του ίδιου σχεδίου, σε διάστημα δύο χρόνων, καθεμία πιο λεπτομερής από την προηγούμενη.

Ο Κόφι Ανάν υπέβαλε την πρώτη μορφή στις 11 Νοεμβρίου 2002, τη δεύτερη στις 10 Δεκεμβρίου 2002, την τρίτη στις 26 Φεβρουαρίου 2003. Μετά την εκλογή Παπαδόπουλου το 2003, οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν, αλλά η πέμπτη και τελική μορφή, που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2004, γράφτηκε αποκλειστικά από τον ίδιο τον Ανάν. Γιατί; Επειδή οι δύο κοινότητες δεν είχαν καταφέρει να συμφωνήσουν μόνες τους.

Αυτή η λεπτομέρεια είναι κρίσιμη: το τελικό κείμενο που υπεβλήθη σε δημοψήφισμα δεν ήταν κείμενο που είχαν συνδιαμορφώσει οι δύο πλευρές. Ήταν κείμενο που είχε γράψει ο ΟΗΕ, γιατί οι δύο πλευρές δεν τα βρήκαν. Και αυτό, εν μέρει, εξηγεί τι ακολούθησε.

Ο Παπαδόπουλος αντιτάχθηκε σθεναρά. Το ΑΚΕΛ, που αρχικά το υποστήριζε, απέσυρε την υποστήριξή του λίγες εβδομάδες πριν το δημοψήφισμα. Ο ΔΗΣΥ υπό τον Νίκο Αναστασιάδη παρέμεινε υπέρ. Στις 24 Απριλίου 2004, ο κυπριακός λαός απέρριψε το σχέδιο με 76% κατά. Ταυτόχρονα, οι Τουρκοκύπριοι, για πρώτη φορά στην ιστορία του Κυπριακού, το αποδέχτηκαν με 65% υπέρ.

Δέκα μέρες μετά, η Κύπρος εντάχθηκε στην ΕΕ διχοτομημένη. Αυτό σήμαινε ότι το βασικό κίνητρο της ελληνοκυπριακής πλευράς να δεχτεί ένα σχέδιο (η ευρωπαϊκή ένταξη) είχε ήδη εξαλειφθεί. Και ο βασικός μοχλός πίεσης προς τη λύση (η απειλή της ένταξης χωρίς λύση) είχε ήδη αποδειχθεί πως μπορεί να εκτελεστεί και χωρίς.

Εδώ φαίνεται ίσως πιο καθαρά το τρίτο στοιχείο του μοτίβου: οι εξωτερικοί μηχανισμοί πίεσης (ΕΕ, ΟΗΕ, διεθνής κοινότητα) δουλεύουν μόνο αν υπάρχει συνέπεια στην εφαρμογή τους. Όταν η Κύπρος εντάχθηκε στην ΕΕ χωρίς λύση, στάλθηκε ένα μήνυμα που δεν έχει αναιρεθεί μέχρι σήμερα: η διεθνής κοινότητα δεν είναι διατεθειμένη να πληρώσει πολιτικό κόστος για τη λύση.

2008-2012: Η «καλύτερη ευκαιρία» που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ

Μετά την εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια, πραγματοποιήθηκαν  συναντήσεις του ιδίου με τον Ταλάτ,  που κατέληξαν στην  «Κοινή Δήλωση» της 23^ης Μαΐου 2008, με την οποία, «επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για μια διζωνική, δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα όπως ορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Αυτός ο συνεταιρισμός θα έχει μια Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση με μια και μόνη διεθνή προσωπικότητα, καθώς και μια Τουρκοκυπριακή Συνιστώσα Πολιτεία και μια Ελληνοκυπριακή Συνιστώσα Πολιτεία, οι οποίες θα έχουν ισότιμο καθεστώς». Είναι η πρώτη φορά που η ελληνοκυπριακή πλευρά αποδέχεται ότι ο συνεταιρισμός θα προέλθει από «συνιστώσες πολιτείες» (constituent states), που σημαίνει ότι αυτός ο συνεταιρισμός δεν θα είναι συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως αυτή ήταν γνωστή μέχρι την εισβολή   Όταν υπήρξαν αντιδράσεις για την απουσία αναφοράς για «μία κυριαρχία» και «μία ιθαγένεια», ο Χριστόφιας  επεδίωξε διευκρίνιση, οπότε σε νέα  κοινή δήλωση των Χριστόφια – Ταλάτ (1^η Ιουλίου 2008), αναφέρεται ότι «συζήτησαν τα θέματα της μίας και μόνης κυριαρχίας και ιθαγένειας για τα οποία έχουν συμφωνήσει ως θέμα αρχής  και συμφώνησαν να συζητήσουν τις λεπτομέρειες της εφαρμογής τους κατά τις απευθείας διαπραγματεύσεις». Ενώ δηλαδή ο συνεταιρισμός με μία διεθνή προσωπικότητα, συμφωνήθηκε αμέσως, η ιθαγένεια και η κυριαρχία έμειναν να συζητηθούν στις διαπραγματεύσεις…

Όμως κανένα ολοκληρωμένο κείμενο δεν υπογράφτηκε ποτέ. Γιατί; Εν μέρει γιατί ο Ταλάτ έχασε τις εκλογές του 2010 από τον Ντερβίς Έρογλου, έναν πολύ πιο σκληρό διαπραγματευτή με διαφορετική ατζέντα. Εν μέρει γιατί η εσωτερική πολιτική στην Κύπρο δεν άφηνε περιθώρια για τις αναγκαίες υποχωρήσεις.

Αυτό αναδεικνύει το τέταρτο στοιχείο του μοτίβου: οι «κατάλληλες συνθήκες» είναι εξαιρετικά εύθραυστες. Εξαρτώνται από ποιος είναι ηγέτης στην κατεχόμενη (βόρεια) Κύπρο (που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Άγκυρα), ποιος είναι ηγέτης στην επίσημη Δημοκρατία της Κύπρου, και αν η διεθνής συγκυρία επιτρέπει πίεση από τρίτους. Και αυτές οι τρεις μεταβλητές σπάνια ευθυγραμμίζονται ταυτόχρονα.

Ιούλιος 2017: Το βράδυ που αποφασίστηκε η αποτυχία

Ιούλιος 2017: Το Κραν Μοντανά και η αποτυχία που άλλαξε τα δεδομένα

Για να καταλάβει κάποιος γιατί το Κραν Μοντανά ήταν διαφορετικό από όλα τα προηγούμενα, πρέπει πρώτα να καταλάβει τι ακριβώς έγινε εκεί. Δεν ήταν άλλος ένας γύρος συνομιλιών. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία του Κυπριακού που έγινε προσπάθεια να λυθεί το σύνολο των σκληρών ζητημάτων ταυτόχρονα, σε ένα ενιαίο πακέτο, με τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα παρόντα ως διαπραγματευτή.

Ήταν επίσης η πρώτη φορά που η αποτυχία δεν σήμαινε απλώς διακοπή. Σήμαινε μετατόπιση.

Τι ήταν το Πλαίσιο Γκουτέρες και γιατί ήταν πρωτοφανές

Η Διάσκεψη του Κραν Μοντανά ήταν δομημένη σε δύο παράλληλα τραπέζια διαπραγμάτευσης. Το πρώτο αφορούσε τις εσωτερικές διαστάσεις: εδαφικό, ιδιοκτησία και διακυβέρνηση. Το δεύτερο τις εξωτερικές: ασφάλεια, διεθνείς εγγυήσεις και αποχώρηση ξένων στρατευμάτων. Το Πλαίσιο Γκουτέρες, ένας μηχανισμός έξι σημείων, σχεδιάστηκε για να σπάσει τον κύκλο του «τίποτα δεν συμφωνείται μέχρι να συμφωνηθεί όλα». Η στρατηγική πρόθεση: να δεσμεύσει τους ηγέτες σε ταυτόχρονες υποχωρήσεις στα έξι πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα.

Αυτό ήταν δομικά επαναστατικό. Κάθε προηγούμενη απόπειρα είτε αντιμετώπιζε τα εσωτερικά ξεχωριστά από τα εξωτερικά, είτε άφηνε κάποια ζητήματα για «αργότερα». Το Κραν Μοντανά προσπάθησε να πει: δεν υπάρχει «αργότερα». Όλα εδώ, όλα τώρα.

Είναι ευρέως αναγνωρισμένο από διπλωματικούς παρατηρητές και ιστορικούς ότι η Διάσκεψη του Κραν Μοντανά αντιπροσώπευε το υψηλότερο σημείο, την πιο κοντινή στιγμή που έφτασαν οι δύο πλευρές σε λύση από τη διαίρεση του 1974.

Η εβδομάδα που τελείωσε στις 3:45 το πρωί

Η Διάσκεψη άνοιξε στις 28 Ιουνίου με χαμόγελα, χειραψίες και θετικές δηλώσεις, ενώ πίσω από τις κουλίσες παρέμεναν παγιωμένες θέσεις. Ήδη τη δεύτερη μέρα, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου τηλεγράφησε στους Ελληνοκύπριους να ξεχάσουν την κατάργηση των ξένων εγγυήσεων και την πλήρη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, χαρακτηρίζοντας το «όνειρο από το οποίο η Ελλάδα και οι Ελληνοκύπριοι έπρεπε να ξυπνήσουν».

Αυτή η κίνηση της δεύτερης μέρας ήταν ενδεικτική. Η Τουρκία δεν ήρθε στο Κραν Μοντανά για να διαπραγματευτεί τις εγγυήσεις. Ήρθε έχοντας ήδη αποφασίσει ότι αυτό το ζήτημα δεν ήταν προς διαπραγμάτευση.

Στις 30 Ιουνίου και 6 Ιουλίου, ο Γκουτέρες εμπλάκηκε προσωπικά με τα μέρη μέσω εμπιστευτικών διμερών συναντήσεων, στις οποίες τέθηκαν βασικές θέσεις και πιθανά ανοίγματα, ιδίως στα ζητήματα ασφάλειας και εγγυήσεων. Οι προσπάθειες αυτές αποδείχτηκαν άκαρπες.

Το κρίσιμο δείπνο ξεκίνησε στις 9:15 το βράδυ της 6ης Ιουλίου. Ακόμα και τα μεσάνυχτα, οι συζητήσεις μπορούσαν να πάνε προς οποιαδήποτε κατεύθυνση. Γύρω στις 2:50 το πρωί, αντιφατικά δημοσιεύματα ανέφεραν από τη μία ότι δεν υπήρξε ουσιαστική πρόοδος και από την άλλη ότι τα μόνα εναπομείναντα ζητήματα ήταν η εναλλασσόμενη προεδρία, η αποχώρηση στρατευμάτων και η παρακολούθηση εφαρμογής λύσης. Στις 3:45 το πρωί, ο Γκουτέρες μίλησε στους δημοσιογράφους. Η συνέντευξη Τύπου διήρκεσε μόλις 3,5 λεπτά.

Ποιος έφταιξε και γιατί η ερώτηση παραμένει αναπάντητη

Αυτό που ακολούθησε την επόμενη μέρα ήταν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του κυπριακού μοτίβου: κάθε πλευρά κατηγόρησε την άλλη για εβδομάδες, περιμένοντας ο Γκουτέρες να «τακτοποιήσει» την κατάσταση στην τελική του έκθεση, που ήρθε στις 30 Σεπτεμβρίου. Η προσεκτικά διατυπωμένη ετυμηγορία: χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία στο Κραν Μοντανά και δεν αποδόθηκε ευθύνη σε κανέναν.

Η επίσημη μη-ανάθεση ευθύνης δεν ήταν διπλωματική ουδετερότητα. Ήταν η αναγνώριση ότι, αν ο ΟΗΕ έδειχνε τον υπεύθυνο, θα κατέρρεε και κάθε μελλοντική απόπειρα. Αλλά αυτή η σιωπή είχε κόστος: ο Ειδικός Σύμβουλος Αίντε, μιλώντας στο Συμβούλιο Ασφαλείας στις 18 Ιουλίου, παραδέχτηκε ότι η αποτυχία ήρθε παρά το γεγονός ότι «κομμάτια του παζλ» εμφανίζονταν ακόμα και στις τελευταίες ώρες, αλλά δεν υπήρξε τρόπος να συνδεθούν σε ένα συνολικό deal, εξαιτίας του «χρόνιου προβλήματος του αβγού και της κότας: τι πρέπει να έρθει πρώτο».

Τα «χαμένα πρακτικά» και η ερώτηση που δεν απαντήθηκε ποτέ

Αυτό που ακολούθησε αποκάλυψε κάτι βαθύτερο: μια συνάντηση στις 4 Ιουλίου 2017 για την αποσαφήνιση του Πλαισίου Γκουτέρες είχε παράξει «πρακτικά» που εξαφανίστηκαν. Η κυπριακή κυβέρνηση επέμενε ότι χωρίς αυτά τα πρακτικά, το Πλαίσιο Γκουτέρες δεν μπορούσε να αποτελέσει βάση για επανέναρξη συνομιλιών. Η τουρκοκυπριακή πλευρά αντέτεινε ότι αν η ελληνοκυπριακή αποδεχόταν το Πλαίσιο χωρίς αλλαγές, θα μπορούσε να ανακοινωθεί ως στρατηγική συμφωνία-πακέτο.

Δεν ήταν τεχνική διαφωνία. Ήταν η αποκάλυψη ότι οι δύο πλευρές δεν είχαν κατανοήσει το ίδιο κείμενο με τον ίδιο τρόπο, ούτε καν αφού υπογράφηκε.

Γιατί η αποτυχία αυτή ήταν διαφορετική από όλες τις άλλες

Το 1993 η απόρριψη της Δέσμης Γκάλι σήμαινε ότι χάθηκε ένα σχέδιο. Το 2004 η απόρριψη του Ανάν σήμαινε ότι χάθηκε μια συγκεκριμένη λύση. Το 2017 το Κραν Μοντανά σήμαινε κάτι ποιοτικά διαφορετικό: η αποτυχία κατακλύστηκε από μια μετατόπιση παραδείγματος. Η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή ηγεσία άρχισαν μια υπολογισμένη στροφή από το ομοσπονδιακό μοντέλο προς τη «λύση δύο κρατών» ή «κυρίαρχη ισότητα». Αυτό δεν πρέπει να ερμηνευτεί αποκλειστικά ως τακτικός ελιγμός.

Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά. Μετά το 1993, η Κύπρος συνέχισε να διαπραγματεύεται στη βάση «διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας». Μετά το 2004, το ίδιο. Μετά το 2017, η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι υπό τον Τατάρ άλλαξαν επίσημα βάση. Στην άτυπη πενταμερή του Greentree τον Απρίλιο 2021, η τουρκοκυπριακή πλευρά και η Άγκυρα υποστήριξαν μοντέλο δύο κυρίαρχων κρατών με ίσα δικαιώματα, αντί ομοσπονδίας. Ο Γκουτέρες δεν κατάφερε να εντοπίσει κοινό έδαφος.

Το Κραν Μοντανά, επομένως, δεν ήταν απλώς ένα ακόμα ναυάγιο. Ήταν το σημείο μετά το οποίο ένα από τα μέρη αποφάσισε ότι η βάση των 45 χρόνων διαπραγμάτευσης δεν ήταν πια η δική του βάση. Και αυτό, από οποιαδήποτε οπτική γωνία, δεν είναι ίδιο με το 1993 ή το 2004.

Ο Αναστασιάδης και το βάρος της αποτυχίας

Κανένας άλλος Κύπριος ηγέτης δεν έφερε την ευθύνη του Κραν Μοντανά με τον τρόπο που την έφερε ο Νίκος Αναστασιάδης. Όχι επειδή η αποτυχία ήταν αποκλειστικά δική του. Αλλά επειδή η διαφωνία για το αν ήταν δική του υπάρχει ακόμα και σήμερα, και το γεγονός ότι δεν έχει ξεκαθαρίσει είναι, από μόνο του, μέρος του προβλήματος.

Η επίσημη εκδοχή του Αναστασιάδη ήταν σταθερή: ευθύνη βαραίνει την Τουρκία, η οποία επέμεινε στη συνέχιση των εγγυήσεων και στη μόνιμη παρουσία στρατευμάτων. Τα πρακτικά, κατά τον ίδιο, αποδεικνύουν ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά ήθελε κατάργηση των εγγυήσεων και αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων, ενώ η Άγκυρα επέμεινε στη μόνιμη παρουσία. Η απάντησή του στην κριτική παρέμεινε αμετάβλητη για χρόνια: «Τι θέλατε να κάνω; Να αποδεχτώ τις τουρκικές αξιώσεις;»

Η αντίθετη εκδοχή, που διατυπώθηκε από πρόσωπα που ήταν παρόντα στη διαδικασία, είναι πιο ανησυχητική. Σύμφωνα με τον τέως Γενικό Γραμματέα του ΑΚΕΛ Άντρο Κυπριανού, πριν από το δείπνο ο Γκουτέρες είχε ενημερώσει προσωπικά τον Αναστασιάδη ότι η Τουρκία ήταν έτοιμη να συζητήσει την κατάργηση των εγγυήσεων και του παρεμβατικού δικαιώματος, με προϋπόθεση τη συμφωνία στα ζητήματα της εκ περιτροπής προεδρίας και της πολιτικής ισότητας. Οι σημειώσεις του ΟΗΕ, σύμφωνα με τον ίδιο, καταγράφουν τη στιγμή που ο Αναστασιάδης άλλαξε χρώμα ακούγοντας αυτή την πληροφορία. Το συμπέρασμα που βγάζει ο Κυπριανού: όταν η τουρκική πλευρά αντιλήφθηκε ότι δεν υπήρχε πραγματική διάθεση για διαπραγμάτευση, σκλήρυνε τη στάση της και το δείπνο κατέρρευσε.

Η αλήθεια μεταξύ των δύο εκδοχών δεν έχει αποκατασταθεί επίσημα, και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Ο ίδιος ο Μαυρογιάννης, ένας από τους βασικούς διαπραγματευτές της κυπριακής πλευράς, παραδέχτηκε αργότερα ότι το μεγαλύτερο λάθος ήταν η ανακήρυξη αδιεξόδου αντί της αναβολής για λίγες μέρες. Ακόμα και από μέσα, δηλαδή, η εκτίμηση ήταν ότι κάτι διαφορετικό θα μπορούσε να είχε συμβεί.

Αυτό που ακολούθησε τη Διάσκεψη βάρυνε διπλά τον Αναστασιάδη. Το έτος με ρεκόρ πωλήσεων χρυσών διαβατηρίων ήταν το 2017, η ίδια χρονιά που κατέρρευσαν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά. Αυτή η σύμπτωση, έστω και αν δεν αποδεικνύει τίποτα από μόνη της, τροφοδότησε αφηγήματα για σύγκρουση συμφερόντων που δεν έφτασαν ποτέ σε ξεκάθαρη απάντηση. Ο τότε Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν Κλοντ Γιούνκερ είπε δημόσια ότι «το κύριο πρόβλημα δεν ήταν ο Ερντογάν και δεν ήταν ο Ακιντζί, αλλά ο νότος του νησιού, γιατί δεν ήταν έτοιμος να κάνει το άλμα».

Ο Αναστασιάδης αποχώρησε από την εξουσία το 2023 λέγοντας ότι φεύγει με ήσυχη τη συνείδησή του. Το Κυπριακό, ωστόσο, άφησε πίσω του σε χειρότερη θέση απ’ όσο το παρέλαβε. Όχι επειδή δεν προσπάθησε, αλλά επειδή, όπως και κάθε προκάτοχός του, δεν κατάφερε να υπερβεί το κόστος που η λύση απαιτεί εσωτερικά. Και επειδή αυτή η αδυναμία δεν αναγνωρίστηκε ποτέ ανοιχτά, παρέμεινε ως εκκρεμότητα για τον επόμενο.

2018-2024: Η «περίοδος περισυλλογής» που δεν τελείωσε ποτέ

Μετά το Κραν Μοντανά, ο ΟΗΕ ονόμασε επίσημα αυτό που ακολούθησε «περίοδο περισυλλογής». Ο Ειδικός Σύμβουλος Έσπεν Μπαρθ Άιντε παραιτήθηκε. Αντικαταστάθηκε από την Τζέιν Χολ Λουτ το 2018. Το Πλαίσιο Γκουτέρες εγκαταλείφθηκε σταδιακά ως βάση, και αντικαταστάθηκε από πιο ασαφείς «όρους αναφοράς».

Το 2021, μια άτυπη πενταμερής πραγματοποιήθηκε στο Greentree της Νέας Υόρκης, στην ίδια τοποθεσία με κρίσιμες συνομιλίες του 2012. Δεν οδήγησε σε επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι είχαν πλέον ανακοινώσει επίσημα ότι η λύση δύο κρατών ήταν η θέση τους, αντί της δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας που αποτελούσε επίσημη βάση συζήτησης από το 1977.

Αυτό δεν ήταν τακτικός ελιγμός. Ήταν αλλαγή θέσης. Και σήμαινε ότι η βάση πάνω στην οποία είχαν χτιστεί 45 χρόνια διαπραγματεύσεων αμφισβητούνταν ανοιχτά, για πρώτη φορά από εγγυήτρια δύναμη.

2025-2026: Η «αθόρυβη» πρωτοβουλία και το ερώτημα που παραμένει

Τον Ιανουάριο του 2026, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης υπέβαλε στον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν μια πρόταση πέντε σημείων για επανεκκίνηση της διαδικασίας. Τον Μάρτιο, συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες με τον Γκουτέρες, ο οποίος είχε ήδη αναλάβει νέα πρωτοβουλία μετά από συνάντηση με τον Ερντογάν στην Άγκυρα.

Τον Μάιο, ο Χριστοδουλίδης αποκάλυψε ότι γίνονται συναντήσεις «μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας», με στόχο να υπάρξει ουσιαστική εξέλιξη πριν λήξει η θητεία Γκουτέρες τον Δεκέμβριο 2026. Η προσωπική απεσταλμένη του Γκουτέρες, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, ανακοίνωσε ότι προετοιμάζεται άτυπη πενταμερής διάσκεψη στη Γενεύη, πιθανότατα τέλη Ιουλίου ή αρχές Αυγούστου 2026.

Η διαφορά σε σχέση με προηγούμενες φάσεις; Ο Γκουτέρες αναμένεται να παρουσιάσει ιδέες που αφορούν την ουσία του Κυπριακού, όχι μόνο μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Και υπάρχει χρονική πίεση: η θητεία του λήγει τον Δεκέμβριο 2026, οπότε αν δεν υπάρξει κίνηση μέσα στο 2026, η επόμενη ευκαιρία θα εξαρτηθεί από τον επόμενο Γενικό Γραμματέα και τις δικές του προτεραιότητες.

Αυτό, όμως, είναι ακριβώς το ίδιο επιχείρημα που χρησιμοποιήθηκε για την ένταξη στην ΕΕ το 2004, για τη θητεία Χριστόφια το 2008-2012, για το Κραν Μοντανά το 2017. Κάθε φορά υπήρχε ένας «τελευταίος τρένος» που έπρεπε να πιαστεί. Και κάθε φορά, κάποιος αποφάσιζε να τον αφήσει να φύγει.

Με άλλα λόγια: αυτή τη στιγμή που διαβάζεις αυτό το άρθρο, η πενταμερής δεν έχει ακόμα συμβεί. Είναι προγραμματισμένη, όχι ολοκληρωμένη. Αν κρίνουμε από την ιστορία του Κυπριακού, αυτό από μόνο του δεν εγγυάται τίποτα.

Το κοινό μοτίβο: Πέντε παρατηρήσεις που ισχύουν σε κάθε αποτυχία

Αν διαβάσεις όλα τα παραπάνω μαζί, ένα μοτίβο επαναλαμβάνεται με εκπληκτική συνέπεια:

Πρώτον, καμία λύση δεν κατέρρευσε λόγω αδυναμίας να βρεθεί κοινή γλώσσα. Η γλώσσα βρέθηκε το 1977. Το πρόβλημα ήταν πάντα τι σήμαινε αυτή η γλώσσα για κάθε πλευρά.

Δεύτερον, κάθε αποτυχία συνδέεται με εσωτερικές πολιτικές πιέσεις. Από τον Κυπριανού που δεν είχε το κεφάλαιο του Μακαρίου, στον Παπαδόπουλο που έχτισε την εκλογική του ταυτότητα στην αντίθεση, στο ΑΚΕΛ που αποσύρθηκε λίγες εβδομάδες πριν το δημοψήφισμα. Η λύση χάθηκε πολλές φορές πριν φτάσει στο τραπέζι.

Τρίτον, η εξωτερική πίεση δουλεύει μόνο αν είναι αξιόπιστη. Το 2004 αποδείχτηκε ότι δεν ήταν. Η Κύπρος μπήκε στην ΕΕ διχοτομημένη, και αυτό εξάλειψε τον μεγαλύτερο μοχλό πίεσης που είχε ποτέ η διεθνής κοινότητα.

Τέταρτον, το Κυπριακό δεν μπορεί να λυθεί χωρίς την Τουρκία να θέλει τη λύση. Αυτό ίσχυε πάντα, αλλά έγινε πιο εμφανές μετά το 2017. Όταν η Άγκυρα εισάγει απαιτήσεις εκτός του πλαισίου, το πλαίσιο καταρρέει. Και η Άγκυρα δεν ελέγχεται από τον ΟΗΕ, την ΕΕ ή τη διεθνή κοινότητα.

Πέμπτον, η χρονική πίεση είναι αναποτελεσματική χωρίς συνέπεια. Κάθε «τελευταία ευκαιρία» αποδείχτηκε ότι δεν ήταν τελευταία. Και όσο αυτό επαναλαμβάνεται, τόσο μειώνεται η αξιοπιστία κάθε επόμενης «τελευταίας ευκαιρίας».

Τι θα είναι διαφορετικό αυτή τη φορά;

Πάνω από 50 χρόνια, δεκάδες σχέδια, και το ίδιο μοτίβο. Κάθε σχέδιο φτάνει στο «τελευταίο χιλιόμετρο», η ίδια φράση χρησιμοποιήθηκε και το 2017 και επαναλαμβάνεται σήμερα, και μετά κάτι σταματά τη διαδικασία. Άλλοτε είναι το εδαφικό. Άλλοτε οι εγγυήσεις. Άλλοτε μια εσωτερική πολιτική απόφαση που δεν αλλάζει ό,τι κι αν συμφωνηθεί στο τραπέζι.

Η ερώτηση για το 2026 δεν είναι αν θα υπάρξει σχέδιο. Ιστορικά, πάντα υπάρχει επόμενο. Η ερώτηση είναι ποιο από τα πέντε στοιχεία του μοτίβου έχει αλλάξει αρκετά ώστε να δώσει διαφορετικό αποτέλεσμα. Η εσωτερική πολιτική στην Κύπρο είναι πιο ανοιχτή σε λύση; Η Τουρκία έχει πραγματικά αλλάξει θέση ή κάνει τακτική υποχώρηση; Η διεθνής κοινότητα είναι διατεθειμένη να πληρώσει πολιτικό κόστος αν κάποια πλευρά αρνηθεί;

Αν η απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις είναι «δεν ξέρουμε», τότε το 2026 θα καταλήξει ως ένα ακόμα όνομα σε αυτή τη λίστα.

Και αυτό, μετά από 50 χρόνια, δεν είναι ουδέτερη παρατήρηση. Είναι ερώτηση που αξίζει να απαντηθεί δημόσια, από αυτούς που κάθονται στο τραπέζι.

Ιστορικό factcheck από τον κ.Διονύση Κ. Καραχαλιο, δικηγόρο Αθηνών

The post Γιατί το Κυπριακό δεν λύθηκε ποτέ: Το κοινό μοτίβο πίσω από 50 χρόνια αποτυχιών appeared first on Decoded Press.

Αν θέλουμε όμως να μιλήσουμε για τραγωδία, ας μιλήσουμε και γι’ αυτήν: πόσο θλιβερό κράτος είμαστε όταν ταλαιπωρούμε επί είκοσι ένα χρόνια μια οικογένεια που ζητά την αλήθεια για το νεκρό παιδί της. Όταν καταστρέφουμε την αίσθηση ασφάλειας των Κύπριων πολιτών και την αξιοπιστία των θεσμών, επειδή η αλήθεια για τη δολοφονία ενός εθνοφρουρού,δολοφονία με δικαστικό πόρισμα πλέον, όχι με εικασίες,  θάφτηκε τόσο εξόφθαλμα, ώστε χρειάστηκε ευρωπαϊκή καταδίκη και εκταφή για να αρχίσει να ξεθάβεται.

Πόσος ξεπεσμός. Πόση ντροπή. Και πόση ευθύνη, πάνω σε όλους μας.

Γιατί φέτος, μέσα στον ίδιο μαύρο Ιούλη, σε μια αίθουσα του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού, γράφτηκε ακόμη ένα κεφάλαιο αυτής της τραγωδίας. Μιας τραγωδίας που δεν έγινε σε μια μέρα. Γίνεται εδώ και είκοσι ένα χρόνια, σε δόσεις.

Τι έγινε (και τι δεν έγινε) στο δικαστήριο σήμερα

Η διαδικασία ξεκίνησε γύρω στο μεσημέρι. Η κατηγορούσα Αρχή παρέδωσε το αναθεωρημένο κατηγορητήριο. Ο δικηγόρος του δεύτερου κατηγορούμενου έθεσε ζήτημα κάλυψης των δικηγορικών του εξόδων και ζήτησε τοποθέτηση της κατηγορούσας Αρχής. Η υπεράσπιση ήγειρε ζήτημα ελαττωματικότητας του αναθεωρημένου κατηγορητηρίου. Το δικαστήριο ζήτησε γραπτές αγορεύσεις και όρισε συνέχεια για τις 9 Σεπτεμβρίου.

Αυτό ήταν. Έξοδα, ενστάσεις, ημερομηνίες.

Δεν είναι η πρώτη φορά. Από τον Δεκέμβριο του 2025, που οι πέντε κατηγορούμενοι εμφανίστηκαν για πρώτη φορά ενώπιον δικαστηρίου στο πλαίσιο της ιδιωτικής ποινικής δίωξης της οικογένειας, η διαδικασία μετρά αναβολή πάνω στην αναβολή: καθυστερήσεις στην παράδοση μαρτυρικού υλικού, προδικαστικές ενστάσεις, αποχώρηση του δικηγόρου της οικογένειας Σάββα Μάτσα, τροποποιήσεις κατηγορητηρίου, ακόμη και διακοπή επειδή το δικαστήριο έπρεπε να εξετάσει άλλη υπόθεση. Τον Μάιο, το ίδιο το δικαστήριο εξέφρασε δημόσια τον προβληματισμό του για τη στασιμότητα.

Ας το πούμε καθαρά: μια δίκη που αφορά τον θάνατο ενός εθνοφρουρού το 2005 δεν έχει μπει στην ουσία της το 2026.

Είκοσι ένα χρόνια, σε τέσσερις πράξεις

Για όποιον χάθηκε στη διαδρομή, και το κράτος πόνταρε ακριβώς σε αυτό, στο να χαθούμε στη διαδρομή, η αναδρομή είναι απαραίτητη.

2005: Η γέφυρα της Άλασσας

Στις 29 Σεπτεμβρίου 2005, ο Θανάσης Νικολάου, 26 χρονών, αρχιτέκτονας, εθνοφρουρός, βρίσκεται νεκρός κάτω από τη γέφυρα της Άλασσας, έξω από τη Λεμεσό. Είχε καταγγείλει καψόνια και εκφοβισμό μέσα στο στρατόπεδο. Ο ιατροδικαστής που εξέτασε τη σορό απέκλεισε την εγκληματική ενέργεια. Το επίσημο συμπέρασμα: αυτοκτονία. Η σκηνή δεν διαφυλάχθηκε όπως θα έπρεπε. Στοιχεία χάθηκαν ανεπιστρεπτί.

Η μητέρα του δεν το δέχτηκε ποτέ. Ούτε για μια στιγμή.

2005–2020: Η μοναχική μάχη μιας οικογένειας

Ακολουθούν δύο θανατικές ανακρίσεις. Η πρώτη καταλήγει σε αυτοκτονία — το πόρισμά της ακυρώνεται αργότερα δικαστικά. Η δεύτερη δεν δίνει απαντήσεις. Η οικογένεια προσφεύγει το 2010 στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Και τον Ιανουάριο του 2020 έρχεται η στιγμή που θα έπρεπε να είχε συγκλονίσει τη χώρα: το ΕΔΑΔ καταδικάζει την Κυπριακή Δημοκρατία για πλημμελή διερεύνηση του θανάτου, διαπιστώνοντας παραλείψεις, αμέλεια, αδράνεια και έλλειψη ζήλου. Δεν το λέει η οικογένεια. Δεν το λέει κάποιος δημοσιογράφος. Το λέει το ανώτατο δικαιοδοτικό όργανο της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, με απόφασή του.

Ένα κράτος με στοιχειώδη αίσθηση θεσμικής αξιοπρέπειας θα είχε τότε αναλάβει το βάρος. Θα είχε ζητήσει συγγνώμη. Θα είχε ερευνήσει τον εαυτό του. Αντ’ αυτού, η οικογένεια χρειάστηκε να παλέψει ακόμη και για την εκταφή του παιδιού της.

2020–2024: Το υοειδές οστό

Η εκταφή γίνεται. Η εξέταση των οστών εντοπίζει κάταγμα στο υοειδές οστό, στη βάση του λαιμού. Το εύρημα οδηγεί σε τρίτη θανατική ανάκριση. Και τον Μάιο του 2024, η θανατική ανακρίτρια Ντόρια Βαρωσιώτου, αποδεχόμενη «χωρίς δισταγμό» την επιστημονική μαρτυρία της παθολογοανατόμου Δήμητρας Καραγιάννη, καταλήγει: ο Θανάσης Νικολάου πέθανε από στραγγαλισμό, συνεπεία εγκληματικής ενέργειας.

Δεκαεννιά χρόνια χρειάστηκε το κράτος για να πει επίσημα αυτό που η μητέρα του φώναζε από την πρώτη μέρα. Δολοφονία.

Στο ίδιο πόρισμα, η ανακρίτρια σημείωσε κάτι που δεν πρέπει να προσπεράσουμε: ότι η στάση της Εισαγγελίας και της Αστυνομίας ήταν εξαρχής προσανατολισμένη στον αποκλεισμό της εγκληματικής ενέργειας — και ότι η στάση αυτή διατηρήθηκε ακόμη και μετά την απόφαση του ΕΔΑΔ.

2024–2026: Η δικαίωση που δεν ήρθε

Θα περίμενε κανείς ότι μετά από αυτό, η πολιτεία θα έτρεχε. Συνέβη το αντίθετο. Το 2025, η δικαστής που εξέδωσε το πόρισμα δεν μονιμοποιήθηκε στο δικαστικό σώμα, απόφαση που προκάλεσε κύμα δημόσιας κατακραυγής. Και αφού καμία δίωξη δεν ασκήθηκε από την πολιτεία για όσα το ίδιο το πόρισμα ανέδειξε, η οικογένεια έκανε το ασύλληπτο: ανέλαβε μόνη της να κινήσει την ποινική δικαιοσύνη.

Ιδιωτική ποινική δίωξη. Μια οικογένεια απέναντι σε πέντε πρώην κρατικούς λειτουργούς, τον ιατροδικαστή που χειρίστηκε την υπόθεση και τέσσερα πρώην στελέχη της Αστυνομίας. Οι κατηγορούμενοι, υπενθυμίζεται, καλύπτονται πλήρως από το τεκμήριο αθωότητας· η ενοχή ή μη οποιουδήποτε είναι ζήτημα που θα κρίνει αποκλειστικά το δικαστήριο.

Αν φτάσει ποτέ εκεί. Γιατί από τον Δεκέμβριο του 2025 μέχρι σήμερα, η υπόθεση παραμένει κολλημένη στα προδικαστικά. Και η επόμενη στάση είναι ο Σεπτέμβρης.

Η οικογένεια που στέκεται όρθια

Στο επίκεντρο όλων αυτών, μια γυναίκα. Η Ανδριάνα Νικολάου.

Είκοσι ένα χρόνια στα δικαστήρια, στα υπουργεία, στα τηλεοπτικά πλατό, στο Στρασβούργο. Είκοσι ένα χρόνια να ζητά κάτι εξωφρενικά απλό: να μάθει ποιος σκότωσε το παιδί της και γιατί το κράτος της είπε ότι αυτοκτόνησε. Έδωσε μάχη για μια εκταφή που κανείς δεν ήθελε να γίνει. Κέρδισε στο ΕΔΑΔ όταν οι θεσμοί της χώρας της την είχαν ξεγράψει. Και όταν η πολιτεία, ακόμη και μετά το πόρισμα του 2024, δεν κινήθηκε, κίνησε εκείνη τη δικαιοσύνη, με δικά της μέσα, με δικό της κόστος, με δική της επιμονή.

Και δίπλα της, πιο αθόρυβα, ο πατέρας του Θανάση. Ο άνθρωπος που δεν βγαίνει μπροστά στις κάμερες, που δεν φωνάζει, αλλά είναι εκεί. Σε κάθε δικάσιμο. Σε κάθε αναβολή. Η σιωπή του δεν είναι απουσία. Είναι ένα άλλο είδος αντοχής.

Αυτοί οι δύο άνθρωποι δεν θα έπρεπε να κάνουν αυτή τη δουλειά. Αυτή τη δουλειά την πληρώνουμε, με τους φόρους μας, με την εμπιστοσύνη μας, για να την κάνει το κράτος.

Το πραγματικό διακύβευμα

Και εδώ φτάνουμε στην ουσία, αυτή που τα δικαστήρια αναβάλλουν αλλά εμείς όχι.

Η υπόθεση Νικολάου δεν είναι πια μόνο η υπόθεση ενός νεκρού εθνοφρουρού. Είναι τεστ αξιοπιστίας για ολόκληρο το κυπριακό κράτος. Ένας νέος άνθρωπος πέθανε ενώ υπηρετούσε την πατρίδα του, ενώ βρισκόταν, δηλαδή, υπό την ευθύνη και την προστασία της Δημοκρατίας. Η έρευνα του θανάτου του κρίθηκε πλημμελής από ευρωπαϊκό δικαστήριο. Δικαστικό πόρισμα κατέληξε σε δολοφονία. Και είκοσι ένα χρόνια μετά, κανείς δεν έχει δικαστεί επί της ουσίας για τίποτα, ούτε για τον θάνατο, ούτε για τον χειρισμό του.

Τι μήνυμα στέλνει αυτό σε κάθε γονιό που στέλνει το παιδί του στην Εθνική Φρουρά; Τι μήνυμα στέλνει σε κάθε πολίτη που θέλει να πιστεύει ότι, αν του συμβεί το χειρότερο, οι θεσμοί θα σταθούν δίπλα του και όχι απέναντί του;

Το αίσθημα ασφάλειας ενός λαού δεν χτίζεται με παρελάσεις. Χτίζεται με τη βεβαιότητα ότι όταν κάτι πάει στραβά, το κράτος ψάχνει την αλήθεια, ακόμη κι όταν η αλήθεια το εκθέτει. Στην υπόθεση Νικολάου, αυτή η βεβαιότητα κατέρρευσε. Και κάθε αναβολή, κάθε δικονομικός λαβύρινθος, κάθε καλοκαίρι που περνά με την ουσία ανέγγιχτη, τη θάβει λίγο πιο βαθιά.

Πόσος ξεπεσμός χωράει σε είκοσι ένα χρόνια; Πόση ταλαιπωρία αντέχει μια οικογένεια πριν πούμε, όλοι μας, ότι ντρεπόμαστε; Γιατί η ευθύνη εδώ δεν είναι μόνο θεσμική. Είναι και συλλογική. Είναι δική μας, που κάθε Ιούλη θυμόμαστε τους νεκρούς μας και κάθε Σεπτέμβρη ξεχνάμε τους ζωντανούς που παλεύουν γι’ αυτούς.

9 Σεπτεμβρίου

Η επόμενη δικάσιμος είναι στις 9 Σεπτεμβρίου. Ίσως τότε η υπόθεση μπει επιτέλους στην ουσία της. Ίσως όχι.

The post Όχι “μαύρη”, αλλά “σκοτεινή” επέτειο για τον Θανάση Νικολάου appeared first on Decoded Press.