Το πρώτο κουδούνι της σχολικής χρονιάς 2025-2026 χτύπησε την Πέμπτη 11 Σεπτεμβρίου. Ανάμεσα στο τελευταίο μπάνιο του καλοκαιριού και σε αυτή την ημερομηνία, χιλιάδες οικογένειες κλήθηκαν να ολοκληρώσουν έναν κατάλογο αγορών μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η ερώτηση που συνήθως δεν τίθεται είναι πόσο χρήμα κινείται πραγματικά σε αυτό το στενό παράθυρο, και ποιος το καθορίζει.
Το καλάθι του μαθητή
Σύμφωνα με έρευνα τιμών του Κυπριακού Συνδέσμου Καταναλωτών ειδικά για τη φετινή χρονιά, μια σχολική τσάντα κοστίζει από 4,99 έως 209,95 ευρώ. Η κασετίνα κυμαίνεται από 0,59 έως 44,95 ευρώ. Μολύβια, στυλό, μαρκαδόροι, γόμες και ξύστρες μαζί ξεκινούν από 0,35 και φτάνουν τα 14,99 ευρώ. Τα τετράδια από 0,32 έως 12,99 ευρώ, ο φάκελος αρχειοθέτησης από 0,38 έως 5,39 ευρώ.
Στα ρούχα καθημερινής χρήσης, μια σχολική φανέλα ή πουκάμισο κοστίζει από 3,99 έως 48 ευρώ, ένα παντελόνι από 11 έως 26 ευρώ, μια φούστα από 5,99 έως 22,95 ευρώ. Ο Σύνδεσμος συνοψίζει το εύρος σε ένα ενιαίο νούμερο: το ελάχιστο συνολικό κόστος ανά μαθητή υπολογίζεται στα 22,67 ευρώ, το μέγιστο στα 362,27 ευρώ.
Η στολή, ξεχωριστό κεφάλαιο
Πέρα από τα καθημερινά ρούχα, η στολή γυμναστικής είναι ξεχωριστή γραμμή στον κατάλογο, και συχνά παραβλέπεται στους υπολογισμούς. Σύμφωνα με έρευνα αγοράς σε καταστήματα σχολικών ειδών, το μαθητικό παντελόνι της στολής κοστίζει από 6,50 έως 15,37 ευρώ, η φούστα από 7,50 έως 30 ευρώ, η άσπρη σχολική μπλούζα από 3,99 έως 10 ευρώ. Ειδικά η στολή γυμναστικής προσθέτει τη μπλούζα γυμναστικής από 2 έως 10 ευρώ, το παντελονάκι γυμναστικής από 2,99 έως 23 ευρώ και το κολάν γυμναστικής από 1,99 έως 17 ευρώ. Για μαθητή με δύο πλήρεις στολές, καθημερινή και γυμναστικής, το επιπλέον κόστος μπορεί εύκολα να ξεπεράσει τα 30 με 40 ευρώ πάνω από όσα ήδη καταγράφει το βασικό καλάθι.
Δεκαπενταπλάσια απόσταση ανάμεσα στα δύο άκρα τιμών, για τον ίδιο ακριβώς κατάλογο ειδών. Αυτό δείχνει μια αγορά όπου η σύγκριση τιμών δεν είναι απλή συνήθεια αλλά ουσιαστική οικονομική απόφαση, με το εμπορικό σήμα να παίζει μεγαλύτερο ρόλο από την ίδια τη λειτουργικότητα του προϊόντος.
Το μέγεθος της αγοράς
Τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, για το σχολικό έτος 2023 με 2024, καταγράφουν 60.079 μαθητές στη δημοτική εκπαίδευση και 61.230 στη μέση, δηλαδή πάνω από 121.000 παιδιά, χωρίς να υπολογίζεται η προδημοτική βαθμίδα. Επίσημος αριθμός εγγραφών ειδικά για το 2025-2026 δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί, καθώς τα στοιχεία εκπαίδευσης δημοσιεύονται συνήθως με καθυστέρηση ενός με δύο ετών. Ο πληθυσμός όμως δεν μεταβάλλεται δραστικά από χρονιά σε χρονιά, οπότε το μέγεθος παραμένει ενδεικτικό.
Αν εφαρμοστεί μόνο το μέσο του εύρους του βασικού καλαθιού, γύρω στα 190 ευρώ ανά μαθητή, χωρίς καν τη στολή γυμναστικής, το ποσό που κινείται σε αυτές τις λίγες εβδομάδες μπορεί εύλογα να εκτιμηθεί σε πάνω από 20 εκατομμύρια ευρώ, συγκεντρωμένο σε ένα από τα πιο πυκνά καταναλωτικά διαστήματα της χρονιάς. Δεν υπάρχει επίσημη κυπριακή μελέτη που να καταγράφει το συνολικό αυτό ποσό. Η εκτίμηση είναι δικός μας υπολογισμός, όχι επίσημη στατιστική.
Ποιος αποφασίζει τι θα αγοραστεί
Οι σχολικοί κατάλογοι καθορίζονται από τα ίδια τα σχολεία, με βάση οδηγίες του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας. Το χρονοδιάγραμμα της σχολικής χρονιάς, που ορίζει πότε ακριβώς πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί οι αγορές, καθορίζεται επίσης κεντρικά. Οι τιμές όμως διαμορφώνονται αποκλειστικά από την αγορά, χωρίς κανέναν μηχανισμό ελέγχου πέρα από την εθελοντική έρευνα του Συνδέσμου Καταναλωτών.
Ποιος ωφελείται
Το στενό χρονικό παράθυρο ευνοεί κυρίως τους μεγάλους λιανοπωλητές και εισαγωγείς σχολικών ειδών, που μπορούν να απορροφήσουν την αυξημένη ζήτηση με απόθεμα και προσφορές όγκου. Οι μικρότερες οικογενειακές επιχειρήσεις χάνουν συχνά μερίδιο σε αυτό το διάστημα, ακριβώς επειδή δεν προλαβαίνουν να ανταγωνιστούν σε τιμή τις μεγάλες αλυσίδες.
Το κόστος που δεν καταγράφεται πουθενά
Ο κατάλογος σχολικών ειδών και στολών είναι μόνο η ορατή πλευρά. Παράλληλα με το άνοιγμα των σχολείων ανοίγουν και οι εγγραφές σε εξωσχολικές δραστηριότητες, φροντιστήρια ξένων γλωσσών και αθλητικά προγράμματα, που συχνά περιλαμβάνουν δικά τους τέλη εγγραφής και δικό τους εξοπλισμό ή στολή. Δεν εντοπίσαμε αντίστοιχη συστηματική, δημοσιευμένη έρευνα για την Κύπρο, που να καταγράφει το μέσο μηνιαίο ή ετήσιο κόστος αυτών των δραστηριοτήτων ανά οικογένεια. Αυτό το κενό είναι από μόνο του ενδεικτικό: το πιο ορατό κομμάτι της δαπάνης, η τσάντα και τα τετράδια, καταγράφεται λεπτομερώς από καταναλωτικές οργανώσεις, ενώ το κομμάτι που πιθανόν βαραίνει περισσότερο τον προϋπολογισμό μιας οικογένειας σε βάθος χρόνου παραμένει αόρατο στη δημόσια συζήτηση.
Τι μένει ανοικτό
Δεν υπάρχει διαφανής, ενιαία καταγραφή του πραγματικού κόστους ανά οικογένεια στην Κύπρο, ούτε στοχευμένο μέτρο στήριξης για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος ειδικά για αυτή την περίοδο, πέρα από γενικότερα επιδόματα. Η συμπίεση όλων αυτών των αγορών σε λίγες εβδομάδες δεν είναι φυσικός νόμος, είναι αποτέλεσμα σχεδιασμού του σχολικού ημερολογίου. Αν το ερώτημα είναι πόσο βαραίνει το Back to School τον οικογενειακό προϋπολογισμό, η απάντηση εξαρτάται λιγότερο από το πόσα χρειάζεται πραγματικά ένα παιδί, και περισσότερο από το πού και πότε αποφασίζει να ψωνίσει η οικογένειά του, και πόσες δραστηριότητες αποφασίσει να προσθέσει πάνω από το βασικό καλάθι.
