Νέα ευρωπαϊκή νομολογία δίνει στα κράτη το δικαίωμα να περιορίζουν τις ειδοποιήσεις για αστυνομικούς ελέγχους και η Κύπρος εξετάζει το επόμενο βήμα.
Στάσου. Τι έγινε;
Ξέρεις τη λειτουργία. Οδηγείς, και ξαφνικά το Waze σε ενημερώνει: αστυνομία μπροστά. Κόβεις ταχύτητα, χαμογελάς στους τροχονόμους, συνεχίζεις.
Αυτή ακριβώς η λειτουργία μπήκε στο στόχαστρο. Όχι το Waze ολόκληρο, ηρέμησε, δεν σου παίρνει κανείς την πλοήγηση. Αλλά οι ειδοποιήσεις που δείχνουν σε πραγματικό χρόνο πού βρίσκονται μπλόκα, κινητές κάμερες και αλκοτέστ; Αυτές μπαίνουν σε νέα εποχή.
Ποιος το αποφάσισε αυτό;
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η υπόθεση ξεκίνησε στη Γαλλία και αφορούσε την υπηρεσία Coyote, μια εφαρμογή που δουλεύει σαν το Waze: οι χρήστες ενημερώνουν ο ένας τον άλλο για ό,τι συναντούν στον δρόμο. Ατυχήματα, μποτιλιάρισμα, εμπόδια. Και αστυνομία.
Οι γαλλικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να ζητούν από τέτοιες υπηρεσίες να «παγώνουν» προσωρινά τις πληροφορίες που αποκαλύπτουν αστυνομικές επιχειρήσεις, όταν, ας πούμε, αναζητείται ύποπτος, υπάρχει τρομοκρατική απειλή ή γίνεται έλεγχος για σοβαρό έγκλημα.
Το δικαστήριο έκρινε ότι ναι, ένα κράτος μπορεί να το κάνει αυτό. Με τρεις όρους: τα μέτρα να είναι στοχευμένα, προσωρινά και αναλογικά.
Και μια λεπτομέρεια με βαρύτητα: η απόφαση περιορίζει το κλασικό επιχείρημα των πλατφορμών ότι υπάγονται μόνο στους κανόνες της χώρας όπου εδρεύουν. Δηλαδή, το «εμείς είμαστε εταιρεία αλλού, δεν μας πιάνει ο νόμος σας» δεν περνάει πια τόσο εύκολα.
Άρα τέλος το Waze;
Όχι. Ας το ξεκαθαρίσουμε μια και καλή.
Η πλοήγηση μένει. Η ενημέρωση για κίνηση μένει. Οι ειδοποιήσεις για τροχαία, κλειστούς δρόμους, έργα, ακινητοποιημένα οχήματα και αντικείμενα στο οδόστρωμα, όλα μένουν.
Το επίμαχο κομμάτι είναι ένα: η ακριβής θέση αστυνομικών, κινητών καμερών και ελέγχων σε πραγματικό χρόνο.
Και εδώ υπάρχει μια διάκριση που μετράει. Άλλο η μόνιμη κάμερα ταχύτητας που κάθεται χρόνια στο ίδιο σημείο και το ξέρει όλη η Κύπρος. Άλλο η ειδοποίηση ότι τώρα, αυτή τη στιγμή, στήθηκε μπλόκο ή ψάχνουν συγκεκριμένο όχημα.
Και οι άλλοι τι κάνουν;
Καλή ερώτηση. Πάμε βόλτα στην Ευρώπη.
Γαλλία: η κάμερα γίνεται «ζώνη». Το πιο οργανωμένο σύστημα στην ήπειρο. Οι εφαρμογές δεν επιτρέπεται να δείχνουν την ακριβή θέση της κάμερας. Αντί γι’ αυτό, εμφανίζουν ευρύτερες «ζώνες κινδύνου», ξέρεις ότι κάπου εκεί μέσα υπάρχει έλεγχος, αλλά όχι πού ακριβώς. Και όταν τρέχει ευαίσθητη αστυνομική επιχείρηση, οι αρχές μπορούν να ζητήσουν προσωρινή απόκρυψη των αναφορών στη συγκεκριμένη περιοχή. Η εφαρμογή δουλεύει κανονικά· οι ειδοποιήσεις εξαφανίζονται για λίγο.
Γερμανία: η λειτουργία υπάρχει, αλλά μην την αγγίξεις. Εκεί η λογική είναι διαφορετική. Η εφαρμογή μπορεί να είναι εγκατεστημένη στο κινητό σου. Απαγορεύεται όμως να χρησιμοποιείς τις προειδοποιήσεις για κάμερες, σταθερές και κινητές, όσο οδηγείς. Η ευθύνη πέφτει στον οδηγό, όχι στην πλατφόρμα.
Ελβετία: εδώ δεν παίζουν. Το αυστηρότερο καθεστώς. Απαγορεύεται η χρήση και η διάθεση συστημάτων που προειδοποιούν για ελέγχους ταχύτητας, συσκευές, GPS, εφαρμογές, ακόμη και αποθηκευμένες βάσεις δεδομένων με σημεία ελέγχου. Ποινές; Κατάσχεση της συσκευής, πρόστιμο, και σε ορισμένες περιπτώσεις καταστροφή του εξοπλισμού. Αν ταξιδεύεις Ελβετία, κλείσε τις σχετικές λειτουργίες πριν περάσεις τα σύνορα.
Ελλάδα: κυνήγι στα γκρουπ. Οι γείτονες δεν πήγαν στο γαλλικό ή το ελβετικό μοντέλο. Οι αρχές στράφηκαν εναντίον οργανωμένων διαδικτυακών κοινοτήτων, μεγάλων ομάδων ανταλλαγής μηνυμάτων όπου χιλιάδες χρήστες ενημερώνονταν για μπλόκα της Τροχαίας και αλκοτέστ. Η διαφορά; Δεν μιλάμε για έναν οδηγό που πάτησε ένα κουμπί στο Waze, αλλά για δίκτυα που λειτουργούσαν ως συνεχής, ζωντανός χάρτης αστυνομικής παρουσίας. Και αυτό δείχνει κάτι σημαντικό: το ζήτημα δεν σταματά στις εφαρμογές πλοήγησης. Πιάνει και τα γκρουπ σε Viber, Telegram, WhatsApp.
Εμείς εδώ; Τι θα γίνει στην Κύπρο;
Προς το παρόν, τίποτα αυτόματα. Η ευρωπαϊκή απόφαση δεν αλλάζει μόνη της το πώς δουλεύουν οι εφαρμογές στην Κύπρο.
Για να επιβληθούν περιορισμοί, η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να αποφασίσει τι θέλει να περιορίσει, να φτιάξει το νομικό πλαίσιο και να ακολουθήσει τις ευρωπαϊκές διαδικασίες.
Τα σενάρια στο τραπέζι είναι τρία. Πρώτο: απενεργοποίηση μόνο των αναφορών για αστυνομική παρουσία και κινητούς ελέγχους. Δεύτερο: το γαλλικό μοντέλο, αντικατάσταση της ακριβούς τοποθεσίας με γενικότερες «ζώνες ελέγχου». Τρίτο: προσωρινή απόκρυψη ειδοποιήσεων όταν τρέχει σοβαρή αστυνομική επιχείρηση.
Και ναι, τεχνικά γίνεται να ισχύσει μόνο εδώ. Οι αλλαγές εφαρμόζονται με γεωγραφικό περιορισμό, η ίδια εφαρμογή μπορεί να λειτουργεί διαφορετικά σε κάθε χώρα, ανάλογα με τη νομοθεσία της.
Καλά, και γιατί όλο αυτό; Τι κακό κάνει μια ειδοποίηση;
Το επιχείρημα των αρχών έχει λογική. Όταν ξέρεις πού είναι η αστυνομία, κόβεις ταχύτητα για μερικές εκατοντάδες μέτρα, και μετά ξαναπατάς γκάζι. Ο οδηγός που έχει πιει χρησιμοποιεί την ειδοποίηση για να αποφύγει το αλκοτέστ. Και κάποιος που αναζητείται αλλάζει διαδρομή βλέποντας το μπλόκο στην οθόνη του.
Με αυτή τη λογική, οι ειδοποιήσεις δεν είναι πάντα εργαλείο οδικής ασφάλειας. Μπορεί να είναι εργαλείο αποφυγής του νόμου.
Υπάρχει και αντίλογος όμως, σωστά;
Υπάρχει, και δεν είναι αμελητέος.
Η άλλη πλευρά λέει ότι οι ειδοποιήσεις κάνουν τους οδηγούς πιο προσεκτικούς, μειώνουν ταχύτητα, έστω και τοπικά. Και κάτι ακόμη: οι εφαρμογές δεν καρφώνουν μόνο την αστυνομία. Προειδοποιούν για πραγματικούς, άμεσους κινδύνους, δυστυχήματα, ακινητοποιημένα οχήματα, πλημμυρισμένους δρόμους, αντικείμενα στο οδόστρωμα.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν: ποια λειτουργία υπηρετεί την ασφάλεια και ποια απλώς βοηθά κάποιον να αποφύγει την Αστυνομία; Εκεί θα κριθεί η γραμμή.
Τι κρατάμε
Οι εφαρμογές δεν εξαφανίζονται. Η πλοήγηση, η κίνηση και οι προειδοποιήσεις για πραγματικούς κινδύνους μένουν στη θέση τους.
Αυτό που αλλάζει είναι η ισορροπία: τα κράτη αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα να αποφασίζουν τι εμφανίζεται στην οθόνη του οδηγού. Και οι ειδοποιήσεις για μπλόκα, κινητές κάμερες και επιχειρήσεις θα βρίσκονται όλο και περισσότερο υπό περιορισμό.
Για την Κύπρο, η συζήτηση μόλις ξεκίνησε. Το ερώτημα δεν είναι πια αν θα γίνει κάτι, είναι ποιο μοντέλο θα διαλέξουμε. Το ήπιο γαλλικό των «ζωνών», το γερμανικό της ευθύνης του οδηγού ή κάτι αυστηρότερο.
Μέχρι τότε; Το Waze σου δουλεύει όπως το ξέρεις.
Πηγές: Απόφαση Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (υπόθεση Coyote, Γαλλία)· εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια Γαλλίας, Γερμανίας, Ελβετίας· έρευνες ελληνικών αρχών για διαδικτυακές κοινότητες ενημέρωσης ελέγχων.
