Πώς αναγνωρίζεται το πιο τοξικό ψάρι της Μεσογείου, γιατί δεν πρέπει να το αγγίζουμε, και τι ισχύει στην Κύπρο.
Αν ψαρεύετε ή κολυμπάτε στις κυπριακές ακτές, υπάρχει ένα ψάρι που αξίζει να μάθετε να αναγνωρίζετε. Όχι επειδή είναι σπάνιο,αντίθετα, εδώ και είκοσι χρόνια έχει εγκατασταθεί μόνιμα στα νερά μας. Αλλά επειδή είναι από τα πιο τοξικά πλάσματα της Μεσογείου.
Μιλάμε για τον λαγοκέφαλο.
Τι είναι ο λαγοκέφαλος
Ο λαγοκέφαλος ανήκει στην οικογένεια των Τετραοδοντιδών (Tetraodontidae). Δεν είναι αυτόχθονο είδος της Μεσογείου· έφτασε εδώ από την Ερυθρά Θάλασσα, μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, σε μια από τις πολλές περιπτώσεις «λεσσεψιανής μετανάστευσης» που έχουν αλλάξει τη θαλάσσια πανίδα της περιοχής τις τελευταίες δεκαετίες.
Η επικινδυνότητά του δεν είναι θέμα εμφάνισης ή συμπεριφοράς. Είναι θέμα χημείας. Στους ιστούς του, κυρίως στα αναπαραγωγικά όργανα, στο ήπαρ και στο δέρμα, περιέχει μια ισχυρή νευροτοξίνη, την τετροδοτοξίνη (TTX).
Το σημαντικό εδώ: η τετροδοτοξίνη είναι θερμοανθεκτική. Δεν εξουδετερώνεται με το μαγείρεμα, το ψήσιμο ή το τηγάνισμα. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει «ασφαλής» τρόπος να καταναλωθεί το ψάρι. Η κατανάλωση οποιουδήποτε τμήματός του απαγορεύεται αυστηρά, καθώς μπορεί να αποβεί μοιραία.
Πώς αναγνωρίζεται
Ο λαγοκέφαλος έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που τον ξεχωρίζουν εύκολα από τα υπόλοιπα ψάρια των νερών μας.
Το σχήμα του σώματος. Έχει επίμηκες σώμα με το μπροστινό μέρος διογκωμένο, σε σχήμα που θυμίζει κεφάλι λαγού, από εκεί προέρχεται και το όνομά του.
Τα δόντια. Διαθέτει τέσσερα ισχυρά δόντια, ενωμένα σαν ράμφος, δύο στην πάνω και δύο στην κάτω γνάθο. Είναι αρκετά δυνατά ώστε να κόβουν εύκολα πετονιές, αγκίστρια, ακόμη και μεταλλικά αντικείμενα.
Το δέρμα και το χρώμα. Η ράχη του είναι γκριζο-ασημί με σκούρες κηλίδες, η κοιλιά λευκή και λεία. Δεν έχει τα κλασικά λέπια που συναντάμε σε άλλα ψάρια.
Η αντίδραση σε κίνδυνο. Όταν απειλείται, ρουφάει νερό ή αέρα και φουσκώνει, παίρνοντας σφαιρικό σχήμα, μια εικόνα που πλέον έχει γίνει αναγνωρίσιμη και σε όσους δεν ασχολούνται με την αλιεία.
Πού βρίσκεται
Ο λαγοκέφαλος έχει πλέον εξαπλωθεί σε όλη την ανατολική Μεσόγειο. Στην Ελλάδα, οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί καταγράφονται στο Νότιο Αιγαίο, στην Κρήτη, στα Δωδεκάνησα και στις Κυκλάδες.
Προτιμά ρηχά, παράκτια νερά με αμμώδη βυθό, καθώς και περιοχές κοντά σε ποσειδωνίες, όπου βρίσκει εύκολα τροφή. Η σταδιακή άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων, αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, έχει διευκολύνει την προσαρμογή του στις θάλασσές μας.
Δάγκωμα και δηλητηρίαση: δύο διαφορετικοί κίνδυνοι
Υπάρχει μια σύγχυση που επανέρχεται συχνά γύρω από τον λαγοκέφαλο: η τοξικότητα και το δάγκωμά του δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Η τοξίνη ενεργοποιείται αποκλειστικά μέσω της κατάποσης, δηλαδή, αν κάποιος το φάει. Σε αυτή την περίπτωση, η τετροδοτοξίνη προκαλεί παράλυση του νευρικού συστήματος και αναπνευστική ανεπάρκεια.
Το δάγκωμα, αντίθετα, δεν μεταφέρει δηλητήριο. Προκαλεί μόνο μηχανικό τραύμα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνο. Τα τέσσερα ενωμένα δόντια του ψαριού μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές πληγές, αιμορραγία, ακόμη και ακρωτηριασμούς. Ο κίνδυνος εστιάζεται στο ίδιο το τραύμα και στη μόλυνση από τα βακτήρια της στοματικής κοιλότητας του ψαριού.
Το ψάρι δεν είναι εκ φύσεως επιθετικό προς τον άνθρωπο μέσα στο νερό. Γίνεται όμως βίαιο όταν εγκλωβιστεί σε δίχτυα ή όταν κάποιος προσπαθήσει να το βγάλει από το αγκίστρι, γι’ αυτό και οι ερασιτέχνες ψαράδες καλούνται να ακολουθούν τις επίσημες οδηγίες των λιμενικών αρχών.
Τι να κάνετε σε περίπτωση δαγκώματος ή κατάποσης
Σε κάθε περίπτωση, δάγκωμα ή κατάποση, η άμεση μεταφορά στο πλησιέστερο Κέντρο Υγείας ή Νοσοκομείο είναι η μόνη ορθή αντιμετώπιση.
Αν πρόκειται για τραυματισμό από δάγκωμα, εφαρμόστε άμεσα πίεση στο σημείο για να σταματήσει η αιμορραγία, και πλύνετε καλά την πληγή με καθαρό νερό και αντισηπτικό.
Αν υπάρξει κατάποση οποιουδήποτε τμήματος του ψαριού, η κατάσταση θεωρείται ύψιστο ιατρικό επείγον.
Η εικόνα στην Κύπρο
Στην Κύπρο, ο λαγοκέφαλος έχει καταγεγραμμένη παρουσία είκοσι ετών. Μέχρι σήμερα, δεν έχει καταγραφεί καμία επίθεση τραυματισμού από το είδος.
Υπάρχει ένα καταγεγραμμένο περιστατικό δηλητηρίασης, το 2016, όταν δύο άτομα νοσηλεύτηκαν μετά από κατανάλωση λαγοκέφαλου, με αίσιο τέλος.
Παρά την απουσία καταγεγραμμένων τραυματισμών, το Τμήμα Αλιείας συστήνει προσοχή και αποφυγή κάθε επαφής με το είδος. Ο χειρισμός του θα πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά σε αλιείς και αρμόδιους φορείς που γνωρίζουν τα χαρακτηριστικά και τους κινδύνους του.
