Τι σημαίνει η κατάρρευση της εκεχειρίας, ποιος ελέγχει το στενό του Ορμούζ και γιατί η κρίση δεν τελειώνει με μια κηδεία.
Ο Ali Khamenei ενταφιάστηκε τα ξημερώματα της Παρασκευής στη Μασχάντ, στο άδυτο του ιμάμη Ρεζά, τον ιερότερο τόπο του σιιτικού ισλάμ στο Ιράν. Ο πρώην ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχασε τη ζωή του στα 86 του χρόνια, τις πρώτες ώρες της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης της 28ης Φεβρουαρίου. Η ταφή του, μετά από πολυήμερες τελετές με εκατομμύρια συμμετέχοντες, δεν έκλεισε έναν κύκλο. Συνέπεσε με τη χειρότερη αναζωπύρωση των εχθροπραξιών από την υπογραφή της εκεχειρίας.
Μια κηδεία υπό βομβαρδισμό
Η κρατική τηλεόραση μετέδωσε πλάνα με το φέρετρο, τυλιγμένο στα χρώματα της ιρανικής σημαίας, να μεταφέρεται στο άδυτο. Απών, τουλάχιστον από τα πλάνα του δικτύου IRIB, ο γιος και διάδοχός του Mojtaba Khamenei. Η απουσία του δεν έχει εξηγηθεί επίσημα.
Το κλίμα γύρω από την τελετή αποτυπώνει την ένταση. Μαχητικό αεροσκάφος συνόδευσε το αεροπλάνο που μετέφερε τη σορό στη Μασχάντ. Τη νύχτα Τετάρτης προς Πέμπτη, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις έπληξαν περίπου 90 στόχους στο Ιράν, σύμφωνα με δική τους ανακοίνωση. Η Τεχεράνη κατηγόρησε την Ουάσιγκτον ότι χτύπησε και πολιτικές υποδομές, γέφυρες και σιδηροτροχιές που συνδέουν την πρωτεύουσα με τη Μασχάντ, με στόχο, όπως υποστηρίζει, να εμποδίσει τους πιστούς να φτάσουν στην κηδεία. Οι ιρανικές αρχές κάνουν λόγο για 17 νεκρούς και 93 τραυματίες από τις αμερικανικές επιδρομές.
Οι δύο πλευρές δεν συμφωνούν ούτε στα γεγονότα. Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο πρακτορείο IRNA ότι βομβαρδίστηκε στρατιωτική εγκατάσταση κοντά στην Μπουσέρ, όπου λειτουργεί το μοναδικό ενεργό πυρηνικό εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής της χώρας. Το αμερικανικό υπουργείο Πολέμου διέψευσε στο AFP οποιοδήποτε πλήγμα «κατά τη διάρκεια των τελευταίων ωρών».
Πώς κατέρρευσε η εκεχειρία
Η κατάπαυση του πυρός ίσχυε από τον Απρίλιο. Στις 17 Ιουνίου, οι πρόεδροι των δύο κρατών υπέγραψαν το «πρωτόκολλο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ», που την επικύρωσε. Η συμφωνία χαρακτηριζόταν εξαρχής εύθραυστη. Άντεξε λιγότερο από έναν μήνα.
Η αναζωπύρωση ξεκίνησε την Τρίτη στο στενό του Ορμούζ. Η Ουάσιγκτον απέδωσε στην Τεχεράνη την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον τουλάχιστον τριών εμπορικών πλοίων. Ο Donald Trump δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι η εκεχειρία «τέλειωσε», αποκάλεσε «άρρωστους» τους ηγέτες του Ιράν, αλλά άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των διαπραγματεύσεων από την ομάδα του. Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η ισραηλινή κυβέρνηση μοιράστηκε με την αμερικανική πληροφορίες υπηρεσιών κατά τις οποίες το Ιράν «σχεδιάζει να δολοφονήσει» τον Αμερικανό πρόεδρο. Το δημοσίευμα δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές.
Το στενό του Ορμούζ ως διακύβευμα
Το πραγματικό επίδικο της σύγκρουσης έχει μετατοπιστεί στη θάλασσα. Το Ιράν πήρε εν μέσω του πολέμου τον έλεγχο του στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου υδρογονανθράκων. Η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση: θα επιβάλλει τέλη διέλευσης στα εμπορικά πλοία και επιτρέπει μόνο μία πορεία, κατά μήκος των ακτών της.
Οι συνέπειες είναι ήδη μετρήσιμες. Η κίνηση στο στενό παρουσίασε θεαματική μείωση, σύμφωνα με δεδομένα της πλατφόρμας παρακολούθησης θαλάσσιων μεταφορών Kpler. Οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν αναπήδηση την Τετάρτη, με το Brent να κινείται γύρω στα 77 δολάρια το βαρέλι.
Η σύγκρουση απλώνεται στον Κόλπο
Σε αντίποινα για τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έβαλαν ξανά στο στόχαστρο γειτονικές μοναρχίες: το Κουβέιτ, όπου αναφέρθηκε τουλάχιστον ένας τραυματισμός, το Μπαχρέιν και το Κατάρ — παρότι το εμιράτο συγκαταλέγεται στους μεσολαβητές των προσπαθειών τερματισμού της σύγκρουσης. Σειρήνες ήχησαν και στην Ιορδανία, όπου αναχαιτίστηκαν πύραυλοι για πρώτη φορά από τις 11 Ιουνίου.
Από την πλευρά του Ισραήλ, ο υπουργός Άμυνας Israel Katz διεμήνυσε την Πέμπτη ότι η χώρα του είναι έτοιμη να επιτεθεί στο Ιράν «για τρίτη φορά αν χρειάζεται», πλήττοντάς το «ακόμη πιο σκληρά». Το γραφείο του Benjamin Netanyahu ανακοίνωσε ότι ο πρωθυπουργός συνομίλησε τηλεφωνικά με τον Donald Trump, ο οποίος τον ενημέρωσε για τις «τελευταίες κινήσεις» των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Τι δείχνει η εικόνα από τη Μασχάντ
Η επανέναρξη των εχθροπραξιών δεν αποθάρρυνε τους πιστούς. «Όλος ο κόσμος εδώ θέλει να τον εκδικηθεί», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Mohammad Afsharian, 41χρονος έμπορος, εκτιμώντας ότι οι διπλωματικές προσπάθειες έχουν «σχεδόν ενταφιαστεί». Και πρόσθεσε: «Ακόμη κι αν κλείναμε συμφωνία με τις ΗΠΑ, θα συνεχίζαμε να έχουμε πάντα προβλήματα με το Ισραήλ».
Το μοτίβο είναι αναγνωρίσιμο. Κάθε πλευρά δηλώνει ανοιχτή σε διαπραγμάτευση, ενώ κλιμακώνει στο πεδίο. Η εκεχειρία του Ισλαμαμπάντ κατέρρευσε όχι από μία ρήξη, αλλά από τη σώρευση αμοιβαίων κατηγοριών χωρίς μηχανισμό επαλήθευσης. Και το στενό του Ορμούζ — όχι το πυρηνικό πρόγραμμα, όχι η διαδοχή στην Τεχεράνη — αναδεικνύεται στο σημείο όπου θα κριθεί αν η σύγκρουση θα μείνει περιφερειακή ή θα γίνει παγκόσμιο οικονομικό ζήτημα.
Πηγές: ΑΠΕ-ΜΠΕ / AFP, κρατική τηλεόραση Ιράν (IRIB), πρακτορείο IRNA, ανακοίνωση αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, δημοσίευμα Wall Street Journal, δεδομένα πλατφόρμας Kpler.
