Για πρώτη φορά στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι πολίτες αποκτούν επίσημο και νομικά κατοχυρωμένο τρόπο να επηρεάζουν την κυβερνητική πολιτική — χωρίς να χρειάζεται να γνωρίζουν βουλευτή, να ανήκουν σε κόμμα ή να περιμένουν εκλογές.
Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε το νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί της Πρωτοβουλίας Πολιτών Νόμος του 2025», το οποίο στη συνέχεια ψηφίστηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Ο Επίτροπος του Πολίτη Παναγιώτης Παλατές δήλωσε ότι οι πολίτες θα μπορούν να διαμορφώσουν νέες πολιτικές, που θα προκύπτουν μέσα από την ίδια την κοινωνία των πολιτών, με βάση τις καθημερινές τους ανάγκες.
Τι ακριβώς αλλάζει, όμως, και πώς μπορεί ο μέσος πολίτης να το χρησιμοποιήσει;
Δύο επίπεδα δράσης: τα 500 και τα 5.000
Ο νόμος λειτουργεί σε δύο διακριτά επίπεδα, ανάλογα με το πόσες υπογραφές συγκεντρωθούν.
Το πρώτο σκέλος ενεργοποιείται όταν συλλέγονται 500 υπογραφές για οποιαδήποτε πρόταση καταθέτει ο πολίτης, και υποχρεώνει το αρμόδιο Υπουργείο να δίνει δεόντως αιτιολογημένη απάντηση αναφορικά με τις ενέργειες στις οποίες η Κυβέρνηση προέβη ή σκοπεύει να προβεί, και να ενημερώνει γραπτώς τον πολίτη για το εκάστοτε θέμα. Με άλλα λόγια, 500 υπογραφές δεν αρκούν για να αλλάξεις νόμο, αλλά αρκούν για να αναγκάσεις το κράτος να σε ακούσει και να σου απαντήσει γραπτώς με αιτιολογία — κάτι που έως σήμερα δεν υπήρχε θεσμικά.
Το δεύτερο επίπεδο αφορά τις 5.000 υπογραφές ως ελάχιστο απαιτούμενο αριθμό, για να θεωρείται μια νομοθετική πρωτοβουλία εγκύρως υποβληθείσα. Σε αυτή την περίπτωση, η πρόταση δεν πηγαίνει απλώς σε ένα Υπουργείο — φτάνει ως τη Βουλή, ως πρόταση νόμου που προέρχεται από την κοινωνία.
Πώς λειτουργεί βήμα-βήμα
Αν θέλεις να ξεκινήσεις μια πρωτοβουλία, η διαδικασία είναι η εξής:
Πρώτα, διατυπώνεις την πρόταση σου και την υποβάλλεις για έγκριση. Η Επιτροπή Εξέτασης Πρωτοβουλίας Πολιτών αποτελείται από τον Γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου ή εκπρόσωπό του ως πρόεδρο, εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας, τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών, τον Πρόεδρο της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, τον Πρόεδρο του Παγκύπριου Συντονιστικού Συμβουλίου Εθελοντισμού και εκπρόσωπο ΜΚΟ που ασχολείται με θέματα κοινωνίας των πολιτών. Αυτή η επιτροπή αποφασίζει αν η πρόταση μπορεί να δημοσιευτεί και να ξεκινήσει η συλλογή υπογραφών.
Αν η πρόταση εγκριθεί, ξεκινά η συλλογή υπογραφών. Εφόσον συγκεντρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός, ανάλογα με τον στόχο (500 για κυβερνητική απάντηση ή 5.000 για νομοθετική πρωτοβουλία), η πρόταση κινείται στο αντίστοιχο κανάλι.
Ο νόμος προβλέπει επίσης προστασία από καταχρήσεις. Προβλέπεται επιβολή διοικητικού προστίμου σε περίπτωση που κάποιος διοργανωτής με ψεύτικες πληροφορίες εξαπατά τους πολίτες με στόχο να συγκεντρώσει υπογραφές, ή υποβάλει δήλωση υποστήριξης χρησιμοποιώντας στοιχεία άλλου πολίτη χωρίς την έγκρισή του.
Τι μπορεί να αλλάξει στην καθημερινότητά σου
Φανταστείτε μια γειτονιά που ζητά αλλαγή στον τρόπο διαχείρισης της στάθμευσης. Ή γονείς σε ένα σχολείο που θέλουν αλλαγή σε κάποια εκπαιδευτική πολιτική. Ή κάτοικοι μιας περιοχής που θέλουν να θέσουν θέμα για την ποιότητα πόσιμου νερού ή για τις υποδομές για ΑμεΑ. Έως σήμερα, η μόνη επίσημη οδός ήταν το γράμμα προς έναν βουλευτή ή μία αναφορά που συχνά χανόταν στη γραφειοκρατία.
Από τώρα, 500 υπογραφές υποχρεώνουν νομικά το αρμόδιο Υπουργείο να σου απαντήσει γραπτώς και αιτιολογημένα. Και 5.000 υπογραφές δίνουν στην πρόταση σου νομοθετική βαρύτητα.
Μια αφετηρία, όχι μια λύση
Αξίζει να είμαστε ρεαλιστές: ο νόμος δεν εγγυάται ότι κάθε πρόταση θα υλοποιηθεί. Η κυβέρνηση μπορεί να απαντήσει αιτιολογημένα και να αρνηθεί. Η Βουλή μπορεί να μη ψηφίσει μια νομοθετική πρωτοβουλία. Αυτό που αλλάζει είναι η υποχρέωση διαλόγου — το κράτος δεν μπορεί πλέον να αγνοεί οργανωμένα αιτήματα πολιτών στα οποία υπάρχει μετρήσιμη κοινωνική υποστήριξη.
Για μια χώρα όπου η αίσθηση ότι «δεν αλλάζει τίποτα» είναι βαθιά ριζωμένη, ακόμα και αυτό είναι σημαντικό βήμα.
Πηγές:
